ක්‍රියාකාරකම 1 — දොර
දොරක් විවෘත කිරීමට අවශ්‍ය බලය ස්ථාන හතරක දී මැනීමෙන්, කැරකැවීමට බලපාන්නේ කුමක් ද යන්න සෙවිය හැකි ය.
ක්‍රියාකාරකම 1
අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය: අසව් මගින් උළුවස්සට සවි කර ඇති දොරක්, නිව්ටන් තරාදියක්, රබර් චූෂකයක්.
- දොර මත එක ම මට්ටමේ A, B, C හා D ලක්ෂ්‍ය හතරක් සලකුණු කර ගන්න. A අසව්වලට ඉතා ම ආසන්න ව ද, D ඉන් ඉතා ම ඈතින් ද වන සේ තෝරා ගන්න.
- රබර් චූෂකයක් ආධාරයෙන් නිව්ටන් තරාදිය A ලක්ෂ්‍යයේ සවි කරන්න.
- දොරට ලම්බක ව බලයක් යොදමින් තරාදිය අදින්න. දොර කරකැවීම යන්තම් ආරම්භ වන මොහොතේ පාඨාංකය කියවා ගන්න.
- එලෙස ම B, C සහ D ලක්ෂ්‍යවල දී ද පාඨාංක ලබා ගෙන 11.1 වගුවේ සටහන් කරන්න.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
11.1 වගුව
| තරාදියේ කොක්ක සවි කළ ලක්ෂ්‍යය | අසව් අක්ෂයේ සිට බලයට ඇති ලම්බක දුර | දොර චලනය අරඹන පාඨාංකය | බලය × ලම්බක දුර (N m) |
|---|---|---|---|
| A | අඩු ම | වැඩි ම | — |
| B | ↑ | ↓ | — |
| C | ↑ | ↓ | — |
| D | වැඩි ම | අඩු ම | — |
අවසන් තීරය දැනට හිස් ය. එහි තැබිය යුත්තේ කුමක් ද යන්න පිටු දෙකකට පසුව පැහැදිලි වනු ඇත.
නිරීක්ෂණය
අසව්වලට ආසන්න ම A ලක්ෂ්‍යයේ දී දොර කරකැවීම අරඹන්නට වැඩි ම බලය අවශ්‍ය වේ. අසව්වලින් ඈත ම D ලක්ෂ්‍යයේ දී අඩු ම බලය ප්‍රමාණවත් වේ.
මෙය ඔබ දැනටමත් දන්නා දෙයකි — දොරක මිට සෑම විට ම අසව්වලින් ඈත ම කෙළවරේ සවි කර ඇත්තේ මේ නිසා ය. ක්‍රියාකාරකම කරන්නේ ඒ පුරුද්ද මනින ලද පාඨාංක බවට පත් කිරීම ය.
තරාදිය ලම්බක ව තබා ගන්නේ ඇයි?
තරාදිය ඇලයට අදින්නේ නම්, ඇදීමෙන් කොටසක් දොර දිගේ යයි; ඒ කොටස දොර කරකවන්නේ නැත. ලම්බක ව තබා ගැනීමෙන් තහවුරු වන්නේ මනින බලය සම්පූර්ණයෙන් ම කැරකැවීමට දායක වන බව යි.