Siyapath
ලියාපදිංචි වන්න

පාඩම: 15 පරිච්ඡේදය — ද්‍රවස්ථිති පීඩනය හා එහි යෙදීම්

15.5. ආකිමිඩීස් මූලධර්මය භාවිතයේ දී 6 වන පිටුව (6)

සියල්ල එකට තැබීම

මුළු පරිච්ඡේදය ම එක් අදහසකින් ගොඩනැඟී ඇත: බලයක් වර්ගඵලයක් පුරා බෙදී යාම. ඉන් පසු සිදු වූයේ එය ද්‍රවවලට, වායූන්ට සහ ඒවා තුළ තැබූ වස්තූන්ට යෙදීම පමණි.

කොටස ප්‍රධාන අදහස සූත්‍රය හෝ නියමය
15.1 පීඩනය බලය වර්ගඵලය පුරා බෙදී යයි P = F ÷ A; 1 N m−2 = 1 Pa
15.2 ද්‍රව පීඩනය පීඩනය රඳා පවතින්නේ ගැඹුර මත පමණි P = h ρ g
15.3 සම්ප්‍රේෂණය ද්‍රවයක් පීඩනය අඩු නොවී ගෙන යයි කුඩා පිස්ටනයේ පීඩනය = විශාල පිස්ටනයේ පීඩනය
15.4 වායු පීඩනය වායු කඳේ බර ද පීඩනයක් ඇති කරයි මුහුදු මට්ටමේ දී 76 cm Hg
15.5 ඉපිලීම තරලය ඉහළට තෙරපුමක් යොදයි උඩුකුරු තෙරපුම = විස්ථාපිත තරලයේ බර

මිශ්‍ර අභ්‍යාසය (1)

ගැටලුව

එක ම ඝනකාකාර පෙට්ටියක් එහි විශාල ම මුහුණත මත ද, පසුව එහි කුඩා ම මුහුණත මත ද මේසයක් මත තබනු ලැබේ. අවස්ථා දෙකේ දී මේසය මත යෙදෙන බලය සහ පීඩනය ගැන කිව හැක්කේ කුමක් ද?

විසඳුම

බලය අවස්ථා දෙකේ දී ම සමාන ය — එය පෙට්ටියේ බර ය, එය මුහුණත අනුව වෙනස් නොවේ.

පීඩනය කුඩා ම මුහුණත මත තැබූ විට වැඩි ය — එකම බලය කුඩා වර්ගඵලයක් පුරා බෙදී යන බැවිනි.

මිශ්‍ර අභ්‍යාසය (2)

ගැටලුව

ලෝහයෙන් ම සාදන ලද නැවක් ජලයේ පාවෙන අතර, එම ලෝහයෙන් ම සාදන ලද ඝන කුට්ටියක් ගිලේ. මෙයට හේතුව කුමක් ද?

විසඳුම

නැවක් තුළ විශාල හිස් අවකාශයක් ඇති බැවින්, එය තමා ගිල්වන විට විශාල ජල පරිමාවක් විස්ථාපනය කරයි. එබැවින් උඩුකුරු තෙරපුම නැවේ බරට සමාන වන මට්ටමක් තිබේ — එහි දී නැව පාවේ.

ඝන කුට්ටියක් විස්ථාපනය කරන්නේ එහි ම පරිමාවට සමාන ජල පරිමාවකි. එයින් ලැබෙන උඩුකුරු තෙරපුම කුට්ටියේ බරට වඩා අඩු බැවින් එය ගිලේ.

මිශ්‍ර අභ්‍යාසය (3)

ගැටලුව

රසදිය වායු පීඩනමානයක් මුහුදු මට්ටමේ සිට එවරස්ට් කඳු මුදුනට ගෙන ගිය විට රසදිය කඳේ උසට කුමක් සිදු වේ ද? එයට හේතුව කුමක් ද?

විසඳුම

උස 76 cm සිට 25 cm පමණ දක්වා අඩු වේ.

උසට යත් ම එම ලක්ෂ්‍යයට ඉහළින් ඇති වායු කඳේ උස අඩු වන බැවින් වායුගෝලීය පීඩනය අඩු වේ. එම අඩු පීඩනයට පවත්වා ගත හැක්කේ කෙටි රසදිය කඳක් පමණි.

පාරිභාෂික වචන

පීඩනය Pressure
ද්‍රාව පීඩන ජැක්කුව Hydraulic jack
ඔසවනය Hoist
වායුගෝලය Atmosphere
රසදිය වායුපීඩනමානය Mercury barometer
නිර්ද්‍රව වායුපීඩනමානය Aneroid barometer
උඩුකුරු තෙරපුම Upthrust
ද්‍රව මානය Hydrometer

පරිච්ඡේදයේ සාරාංශය

  • ඝන වස්තු නිසා මෙන් ම ද්‍රව සහ වායු නිසා ද පීඩන හට ගනියි.
  • ද්‍රවයක් නිසා හටගන්නා පීඩනය සෑම දිශාවකට ම බලපායි.
  • ද්‍රවයක ගැඹුරට යත් ම (ද්‍රව කඳක උස වැඩිවත් ම) පීඩනය වැඩිවේ.
  • ද්‍රව නිසා හටගන්නා පීඩනය ගණනය කිරීමට P = h ρ g යන සූත්‍රය යොදා ගැනේ. මෙහි h යනු ද්‍රව කඳේ උස ය, ρ යනු ද්‍රවයේ ඝනත්වය ය, සහ g යනු ගුරුත්වජ ත්වරණය ය.
  • පෘථිවි පෘෂ්ඨය වටා ඇති වාතය පිරි අවකාශය වායුගෝලය ලෙස ද, එම වාතය නිසා හටගන්නා පීඩනය වායුගෝලීය පීඩනය ලෙස ද හැඳින්වෙයි.
  • මුහුදු මට්ටමේ දී වායුගෝලීය පීඩනයේ සාධන අගය 76 cm Hg කි. එය මැනීමට රසදිය වායු පීඩනමානය සහ නිර්ද්‍රව වායු පීඩනමානය යොදා ගැනේ.
  • වස්තුවක් ද්‍රවයක අර්ධ වශයෙන් හෝ සම්පූර්ණයෙන් ගිළුණු විට, විස්ථාපනය වන ද්‍රවයේ බරට සමාන උඩුකුරු තෙරපුම් බලයක් ද්‍රවය මගින් වස්තුව මත යෙදේ.
  • වස්තුවක් තරලයක පාවෙන විට එම වස්තුව මගින් විස්ථාපනය කරන ලද තරලයේ බර, වස්තුවේ බරට සමාන වේ.