පරමාණුවේ න්‍යෂ්ටිය
පරමාණුවක ඇති අංශු මොනවාද යන්න දැනගැනීම එක් දෙයකි. ඒවා පරමාණුව තුළ සංවිධානය වී ඇත්තේ කෙසේද යන්න සොයා ගැනීමට ඊට වඩා බොහෝ කලක් ගත විය.
1911 දී අර්නස්ට් රදර්ෆඩ් (Ernest Rutherford) විසින් න්‍යෂ්ටික ආකෘතිය (nuclear model) ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඔහුට අනුව, පරමාණුවක මධ්‍යයේ ස්කන්ධය ඒකරාශී වූ ඉතා කුඩා ප්‍රදේශයක් පවතී — එය න්‍යෂ්ටිය (nucleus) ය.
ප්‍රෝටෝන හා නියුට්‍රෝන න්‍යෂ්ටිය තුළ ඒකරාශී වී පවතින බව පසුව අනාවරණය විය. ප්‍රෝටෝන ධන ආරෝපිත වන අතර නියුට්‍රෝනවලට ආරෝපණයක් නොමැති නිසා, න්‍යෂ්ටිය ධන ආරෝපිත වේ.
කොතරම් කුඩාද?
පරමාණුව යනු පාපන්දු ක්‍රීඩා පිට්ටනියක් නම්, එහි මැද පිහිටි න්‍යෂ්ටිය යනු ඒ මැද තිබෙන කඩල ඇටයකට ත් වඩා කුඩා ප්‍රදේශයකි.
එම සැසඳීම සෙමින් කියවන්න; මන්ද එයින් පුදුම කරවන දෙයක් කියැවෙන බැවිනි: පරමාණුවෙන් වැඩි කොටසක් හිස් අවකාශයයි. ස්කන්ධයෙන් සියල්ලට ම ආසන්න ප්‍රමාණයක් මධ්‍යයේ ඇති එම කුඩා ලපයේ පිහිටා ඇති අතර, ඒ වටා ඇති විශාල ප්‍රදේශයේ ඉලෙක්ට්‍රෝන පවතී.
එබැවින් ඊළඟ කොටසට රැගෙන යා යුතු චිත්‍රය මෙයයි — ඉතා කුඩා, බර, ධන ආරෝපිත න්‍යෂ්ටියක්; ඒ වටා ඇති අවකාශයේ කොහේ හෝ ඉලෙක්ට්‍රෝන. ඒවා හරියටම කොහේද, කෙසේ චලනය වේද යන්නට පිළිතුරු දෙන්නේ 3.1 කොටසයි.