සංයුජතාව යනු කුමක්ද?
සංයුජතාව (valency) යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ යම් මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක සංයෝජනය වීමේ හැකියාවයි. එය මනිනු ලබන්නේ හයිඩ්‍රජන්වලට සාපේක්ෂ ව ය.
නිර්වචනය
මූලද්‍රව්‍යයක සංයුජතාව යනු එම මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක් සමඟ සංයෝජනය විය හැකි හෝ ඒ මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය කළ හැකි හයිඩ්‍රජන් පරමාණු සංඛ්‍යාවයි.
මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක අවසාන ශක්ති මට්ටමේ ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන (valence electrons) ලෙස හඳුන්වයි. එම සංඛ්‍යාව සාමාන්‍යයෙන් මූලද්‍රව්‍යයේ උපරිම සංයුජතාවට සමාන වේ. සමහර මූලද්‍රව්‍යවලට සංයුජතා කිහිපයක් තිබිය හැකි ය.
එක ම දෙය ගණන් කරන ක්‍රම තුනක්
රසායනික සංයෝජනයේ දී මූලද්‍රව්‍යයක සංයුජතාව සමාන වන්නේ:
- එම මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවකින් ඉවත් වන ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණනට, හෝ
- එම පරමාණුවකින් ලබාගන්නා ඉලෙක්ට්‍රෝන ගණනට, හෝ
- පරමාණු අතර හවුලේ පවතින ඉලෙක්ට්‍රෝන යුගල ගණනට ය.
සංකේත හා සූත්‍ර
මූලද්‍රව්‍ය පහසුවෙන් හැඳින්වීම සඳහා රසායනික සංකේත භාවිත කරන බව අපි දනිමු — කාබන් (Carbon) C, පොටෑසියම් (Potassium) K, කැල්සියම් (Calcium) Ca, සල්ෆර් (Sulphur) S. සංයෝග සඳහා ද අප එවැනි ක්‍රමයක් භාවිත කරමු.
හයිඩ්‍රජන් පරමාණු දෙකක් හා ඔක්සිජන් පරමාණු එකකින් සැදී ඇති සංයෝගය වන ජලය හැඳින්වීමට අප යොදා ගන්නේ H2O යන්න ය. මෙය ජලයේ රසායනික සූත්‍රය ලෙස හඳුන්වයි.
සූත්‍රයක් කියවීම
සංකේතයක් ළඟට පහළින් අංකයක් ඇත්නම් එයින් දැක්වෙන්නේ සංයෝගයේ අණුවක ඇති එම මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණු සංඛ්‍යාවයි. එවැනි අංකයක් නොමැති නම් ඇත්තේ එම මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණු එකකි.
ග්ලූකෝස්වල සූත්‍රය C6H12O6 ය — අණුවක කාබන් පරමාණු 6ක්, හයිඩ්‍රජන් පරමාණු 12ක් හා ඔක්සිජන් පරමාණු 6ක් ඇත.
ප්‍රවේශම් වන්න
සෑම සූත්‍රයකින් ම අණුවක් නිරූපණය නොවේ. සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ් — එනම් මේස ලුණු — එවැන්නකි. ඝන සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ්වල එකිනෙකින් වෙන් වූ අණු නැත; එහි ඇත්තේ එකක් හැර එකක් Na+ අයන හා Cl− අයනවලින් සමන්විත අයන දැලිසකි. එම අයන 1 : 1 අනුපාතයෙන් ඇති බැවින් එහි සූත්‍රය NaCl ලෙස ලියනු ලැබේ.