ක්‍රියාකාරකම 2 — බලය වැදගත් ය
ලම්බක දුර නියත ව තබා ගෙන බලය පමණක් වෙනස් කළ විට කුමක් සිදු වේ ද?
ක්‍රියාකාරකම 2
අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය: තරමක් දිග ලී පටියක්, රබර් වොෂර් දෙකක්, මුරිච්චිය සහිත ඉස්කුරුප්පු ඇණයක්, සිදුරු විදිනයක්, නිව්ටන් තරාදියක්, මේසයක් හෝ ලෑල්ලක්.
- එකිනෙකට 15 cm දුරින් පිහිටි O, A, B, C හා D ලක්ෂ්‍යවල සිදුරු විද ගන්න.
- රබර් වොෂර් හා මුරිච්චිය සහිත ඉස්කුරුප්පු ඇණය භාවිත කර ලී පටිය O හි දී ලෑල්ලට සවි කර ගන්න. භ්‍රමණ අක්ෂය වන්නේ ඇණයේ කඳ දිගේ පවතින සරල රේඛාව යි.
- A, B, C හා D සිදුරුවලට කම්බි කැබලිවලින් සාදාගත් පුඩු සවි කර ගන්න.
- D හි මුදුවට තරාදිය සම්බන්ධ කර, එය ලී පටියට ලම්බක වන සේ තබා ගෙන පටිය යන්තම් භ්‍රමණය කරවීමට යෙදිය යුතු අවම බලය මනින්න.
- ඉන්පසු ඉස්කුරුප්පු ඇණය වට භාගයක් කරකවා පටිය තරමක් තද කර, නැවත එම බලය මනින්න. තව වට භාගයක් තද කර තුන් වන පාඨාංකය ද ලබා ගන්න.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
රූපයක් එක් කළ යුතුය
11.2 වගුව
පහත අගයන් ලැබුණේ යැයි සිතමු. ඔබ සකස් කර ගන්නා ඇටවුම අනුව ලැබෙන පාඨාංක මීට වඩා වෙනස් අගයන් විය හැකි ය.
| අවස්ථාව | බලය |
|---|---|
| ආරම්භක අවස්ථාව | 2 N |
| ඇණය වට භාගයක් කරකවා තද කළ විට | 5 N |
| ඇණය වටයක් කරකවා තද කළ විට | 9 N |
නිරීක්ෂණය
පටිය ක්‍රමයෙන් තද කරන විට එය කරකැවීමට අවශ්‍ය බලය වැඩි වේ. බලය යෙදූ ස්ථානය වෙනස් නොවූ නිසා ලම්බක දුර නියත ව පැවතුණි.
දුර නියත ව තිබිය දී අවශ්‍ය බලය වැඩි වූයේ නම්, අවශ්‍ය වූ ඝූර්ණය ද වැඩි විය. එබැවින් බල ඝූර්ණය බලයේ විශාලත්වය මත රඳා පවතී.
ඇණය තද කරන්නේ ඇයි?
ඇණය තද කිරීමෙන් ලී පටිය හා ලෑල්ල අතර ඝර්ෂණය වැඩි වේ. ඒ ඝර්ෂණය පටිය කැරකීමට එරෙහි ව ක්‍රියා කරන බැවින්, එය පරදවා ගැනීමට වැඩි ඝූර්ණයක් යෙදිය යුතු ය. එනම් ක්‍රියාකාරකම කරන්නේ එක ම දුරකින් වෙනස් බලයන් යෙදීමට අවශ්‍ය තත්ත්වයක් ඇති කිරීම ය.
මෙහි වෙනස් වූයේ එක් රාශියක් පමණි. ලම්බක දුර වෙනස් කළේ නම්, පාඨාංක වෙනස් වූයේ ඒ දෙකෙන් කුමක් නිසා ද යැයි කිව නොහැකි වනු ඇත.