ඕසෝන් ස්තරය හායනය

ඕසෝන් යනු ඔක්සිජන්වලින් පමණක් සමන්විත ත්‍රි පරමාණුක අණු සහිත වායුවකි. පෘථිවි පෘෂ්ඨයේ සිට 25 kmක් පමණ ඉහළින් ඉතාමත් තුනී ඕසෝන් වායු ස්තරයක් පවතී.

ඉහළ වායුගෝලයේ දී ඔක්සිජන් වායුව පාරජම්බුල කිරණ අවශෝෂණය කර පරමාණුක ඔක්සිජන් සාදයි. මෙම පරමාණුක ඔක්සිජන් අතිශයින් ප්‍රතික්‍රියාශීලී වේ. ඒවා ඔක්සිජන් අණු සමඟ එක් ව ඕසෝන් වායුව සාදයි. මෙලෙස සෑදෙන ඕසෝන් යළිත් ඔක්සිජන් බවට පත්වෙමින් ස්වාභාවික සමතුලිතතාවක් ඇති කර ගනී. සූර්යයාගෙන් නිකුත් වන අධි ශක්ති පාරජම්බුල කිරණ (Ultra Violet) පෘථිවි පෘෂ්ඨය කරා ළඟා වීම වළක්වන ආරක්ෂක වියනක් ලෙසින් ඕසෝන් ස්ථරය ක්‍රියාත්මක වේ.

නමුත් ක්ලෝරො ෆ්ලුවොරො කාබන් (CFC) නයිට්‍රික් ඔක්සයිඩ් (NO) වැනි වායු ඕසෝන් අණු බිඳ හෙළමින් ඕසෝන් ස්ථරය විනාශ කරයි. ඉහළ වායුගෝලයේ දී ක්ලෝරො ෆ්ලුවොරො කාබන් වායුව සූර්ය ශක්තිය ලබා ගනිමින් පරමාණුක ක්ලෝරීන් බවට පත් වේ. මෙම පරමාණුක ක්ලෝරීන්, ඕසෝන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරමින් ඕසෝන් අණු බිඳ දමයි. වායුගෝලයේ ඇති නයිට්‍රික් ඔක්සයිඩ් ද මේ අයුරින් ඕසෝන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කරමින් ඕසෝන් අණු බිඳ දමයි. ඕසෝන් වියන ක්ෂය වීමෙන් එහි සිදුරු ඇති වේ. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අධි ශක්ති පාරජම්බුල කිරණ පෘථිවියට ළඟා වේ.

ඕසෝන් වියන ක්ෂය වීම නිසා පෘථිවිය දෙසට පැතිරෙන පාරජම්බුල කිරණ මගින් ඇති කරන අහිතකර බලපෑම් සමහරක්:

• ඇසේ සුද ඇතිවීම වැඩිවීම.
• ජීවීන්ගේ විකෘති තත්ත්ව ඇතිවීම හා සමේ පිළිකා ඇති වීම වර්ධනය වීම.
• දේහ ප්‍රතිශක්තිය අඩු වීම.
• ප්‍රභාසංශ්ලේෂණය අඩාල වීම නිසා අස්වැන්න අඩු වීම.

එක් ක්ලෝරීන් පරමාණුවක් මෙතරම් හානියක් කරන්නේ ඇයි

ක්ලෝරීන් පරමාණුවක් ඕසෝන් අණුවක් බිඳින විට අවසානයේ එය නැවත නිදහස් වී තවත් එකක් බිඳීමට යයි — උත්ප්‍රේරකයක් මෙන් එය වැය නොවේ. අවසානයේ ඉවත් වීමට පෙර එක් පරමාණුවකට ඕසෝන් අණු දහස් ගණනක් විනාශ කළ හැකි ය. වරක් ශීතකරණ, වායුසමන යන්ත්‍ර හා ඉසින ද්‍රව්‍යවල භාවිත වූ CFC ස්වල්ප ප්‍රමාණයක් පවා මෙතරම් හානියක් කළේ ද ඒවා නිපදවීම නැවැත්වීමට ලෝකය මොන්ට්‍රියල් සම්මුතියෙන් (අවසාන කුසලතාව බලන්න) එකඟ වූයේ ද එබැවිනි. ඕසෝන් ස්තරය දැන් සෙමින් යථා තත්ත්වයට පත් වෙමින් පවතී.