අර්ස්ටඩ්ගේ සොයා ගැනීම
සන්නායකයක් තුළින් විද්‍යුත් ධාරාවක් ගලා යන විට එම සන්නායකය වටා චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් ඇති වේ. විද්‍යුත් ධාරාවකින් චුම්බක ඵලයක් ඇති වන බව 1819 දී ඩෙන්මාර්ක් ජාතික විද්‍යාඥයකු වූ හැන්ස් ක්‍රිස්ටීන් අර්ස්ටඩ් විසින් පළමු වරට පෙන්වා දී ඇත.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
දැන් අපි සෘජු සන්නායකයක් තුළින් ගලන විද්‍යුත් ධාරාවක් නිසා චුම්බක ඵලයක් (ක්ෂේත්‍රයක්) ඇති වන බව නිරීක්ෂණය කිරීමට 13.2 ක්‍රියාකාරකමෙහි යෙදෙමු.
13.2 ක්‍රියාකාරකම — 1 කොටස
අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය: මාලිමාවක්, සෘජු තඹ කම්බියක්, බැටරි කිහිපයක්, සම්බන්ධක කම්බි, ස්විච්චයක්, ධාරා නියාමකයක්
- මාලිමාව මේසය මත තබා එහි සූචිය උතුරු දකුණු දිශාවට යොමුවී තිබෙන අන්දමට සකස් කරගෙන මාලිමාවට ඉහළින් එයින් පෙන්වන දිශාව ඔස්සේ AB තඹ කම්බිය තබන්න.
- AB දෙකෙළවරට බැටරි සහ ස්විච්චයක් සම්බන්ධක කම්බි මගින් සම්බන්ධ කරන්න.
- S ස්විච්චය සංවෘත කර කම්බිය තුළින් AB දිශාවට ධාරාවක් ගලා යෑමට සලස්වන්න. එවිට මාලිමාවේ සූචිය වම් පසට උත්ක්‍රමයක් පෙන්වනු ඇත.
- ධාරාව යෑම නවත්වා එනම්, S ස්විච්චය විවෘත කර මාලිමාවේ දර්ශකය නිරීක්ෂණය කරන්න. එවිට මාලිමාවේ සූචිය නැවත මුල් පිහිටුමට පැමිණේ.
- දැන් මාලිමාව AB කම්බියට ඉහළින් තිරස්ව පිහිටුවා AB තුළින් ධාරාව යවන විට සිදු වන දෙය නිරීක්ෂණය කරන්න. එවිට සූචිය ප්‍රතිවිරුද්ධ අතට උත්ක්‍රමය වන බව පෙනෙයි.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
අනාවරකය මාලිමාව වන්නේ ඇයි
මාලිමා කටුව කුඩා චුම්බකයක් වන අතර එය චලනය වන්නේ චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් එය මත ක්‍රියා කරන විට පමණි. ධාරාවක් නැති විට එය පෘථිවි ක්ෂේත්‍රය ඔස්සේ උතුරට යොමු වේ. ධාරාව ගලන විට එය හැරෙන බැවින් ධාරාව තමන්ගේ ම නව චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් ඇති කළ යුතු ය; ධාරාව නතර වූ විට කටුව ආපසු හැරේ. මුලින් කම්බිය කටුවේ ම දිශාව ඔස්සේ තැබීම වැදගත් ය: සෘජු කම්බියක ක්ෂේත්‍රය කම්බිය වටා ගමන් කරන බැවින් එය කටුව හරහා ක්‍රියා කර එය හැකි තරම් හරවයි. අර්ස්ටඩ්ගේ සොයා ගැනීම විද්‍යුතය හා චුම්බකත්වය සම්බන්ධ බවට පළමු සාක්ෂියයි — මුළු පරිච්ඡේදය ම ගොඩනැගී ඇත්තේ එම අදහස මත ය.
ධාරාවක් චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක් ඇති කරයි
කම්බියක් අසල ඇති මාලිමාවක් හැරෙන්නේ කම්බියේ ධාරාවක් ගලන තෙක් පමණි (අර්ස්ටඩ්, 1819).