සිරස් ව ඉහළට විසි කිරීම
දැන් විරුද්ධ අවස්ථාව සලකමු: වස්තුවක් සිරස් ව ඉහළට විසි කළ විට කුමක් සිදු වේ ද?
ගැටලුව
වස්තුවක් 30 m s−1 ක ප්‍රවේගයකින් සිරස් ව ඉහළට යවනු ලැබේ. එය ඉහළ නැඟි උපරිම උස කොපමණ ද? (ගණනය පහසුව සඳහා g = 10 m s−2)
ප්‍රවේගය වෙනස් වන ආකාරය
| කාලය t (s) | 0 | 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|---|---|
| ප්‍රවේගය v (m s−1) | 30 | 20 | 10 | 0 |
| t (s) | 0 | 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|---|---|
| v (m s⁻¹) | 30 | 20 | 10 | 0 |
උපරිම උසේ දී ප්‍රවේගය ශුන්‍ය ය
තත්පර 3ක් ගත වන විට ප්‍රවේගය 0 වේ. එය වස්තුව උපරිම උසට ළඟා වූ මොහොත යි — එතැන් සිට එය ආපසු වැටීමට පටන් ගනී.
එබැවින් "උපරිම උසට යාමට ගත වන කාලය" සොයන්නට නම්, ප්‍රවේගය 0 වන්නේ කවදා ද යන්න සොයන්න.
උපරිම උස
එය ප්‍රස්තාරයට පහළ ත්‍රිකෝණයේ වර්ගඵලය යි.
(30 m s−1 ÷ 2) × 3 s = 45 m
ප්‍රස්තාරය ඍණ බෑවුමක් ගන්නේ ඇයි?
මෙම ප්‍රස්තාරය ඇඳීමේ දී සිරස් ව ඉහළට ප්‍රවේගය ධන ලෙස සලකා ඇත. ඒ නිසා ගුරුත්වජ ත්වරණය මෙම ප්‍රස්තාරයෙන් නිරූපණය වන්නේ ඍණ ත්වරණයක් ලෙස ය.
පරිච්ඡේදයේ සාරාංශය
පරිච්ඡේදයේ සාරාංශය
- ගමන් කළ දුර ගමන් මාර්ගය මත රඳා පවතී. විස්ථාපනය රඳා පවතින්නේ ආරම්භක සහ අවසාන ස්ථාන මත පමණි.
- දුරට ඇත්තේ විශාලත්වයක් පමණි — එය අදිශ රාශියකි. විස්ථාපනයට දිශාවක් ද ඇත — එය දෛශික රාශියකි.
- වේගය = දුර ÷ කාලය (අදිශ). ප්‍රවේගය = විස්ථාපනය ÷ කාලය (දෛශික).
- ත්වරණය = ප්‍රවේග වෙනස ÷ කාලය. ඍණ ත්වරණයක් මන්දනයක් වේ. ත්වරණය සහ මන්දනය දෙක ම දෛශික රාශි වේ.
- විස්ථාපන-කාල ප්‍රස්තාරයක අනුක්‍රමණය ප්‍රවේගය දෙයි. ප්‍රවේග-කාල ප්‍රස්තාරයක අනුක්‍රමණය ත්වරණය ද වර්ගඵලය විස්ථාපනය ද දෙයි.
පාරිභාෂික වචන
| දුර | Distance |
| විස්ථාපනය | Displacement |
| වස්තුව | Object |
| දෛශික රාශිය | Vector quantity |
| අදිශ රාශිය | Scalar quantity |
| වේගය | Speed |
| ප්‍රවේගය | Velocity |
| ත්වරණය | Acceleration |
| මන්දනය | Retardation / Deceleration |
| ගුරුත්වජ ත්වරණය | Acceleration due to gravity |