ක්‍රියාකාරකම 04 — අභිලම්භ ප්‍රතික්‍රියාව
අවසාන සාධකය නම් පෘෂ්ඨ දෙක එකිනෙකට කෙතරම් තදින් තෙරපී ඇද් ද යන්න ය. එය මනින බලයට නමක් තිබේ: අභිලම්භ ප්‍රතික්‍රියාව.
අභිලම්භ ප්‍රතික්‍රියාව (Normal Reaction force)
මේසයක් මත තැබූ කුට්ටියක් එහි බරට සමාන බලයකින් මේසය මත පහළට තෙරපයි. තුන්වන නියමයට අනුව මේසය ද කුට්ටිය මත සමාන හා ප්‍රතිවිරුද්ධ බලයක්, පෘෂ්ඨයට ලම්භක ව යොදයි. එම ඉහළට යෙදෙන බලය අභිලම්භ ප්‍රතික්‍රියාව, R යි.
සිරස් ව වෙනත් බලයක් නොයෙදෙන තිරස් මේසයක් මත දී R සරල ව ම බරට සමාන වේ.
අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය
එකක් 20 N බර සහිත ලී කුට්ටි තුනක්, නිව්ටන් තුලාවක්.
ක්‍රමය
- කලින් පරීක්ෂණයේ දී මෙන් ම ලී කුට්ටිය මේසය මත තබා එහි චලිතය ඇරඹීමට වුවමනා බලය — එනම් සීමාකාරී ඝර්ෂණ බලය — සොයා ගන්න.
- ඉන් පසු තවත් ලී කුට්ටියක් ගෙන පළමු ලී කුට්ටිය මත තබා පෙර සේ ම සීමාකාරී ඝර්ෂණ බලය සොයා ගන්න.
- ඉන් පසු 5.5 රූපයේ පෙන්වා ඇති ආකාරයට පළමු ලී කුට්ටි දෙක මත අනෙක් ලී කුට්ටිය ද තබා සීමාකාරී ඝර්ෂණ බලය සොයා ගන්න.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
පළමු ලී කුට්ටිය මත වෙනත් ලී කුට්ටි තබනවා වෙනුවට අවශ්‍ය නම් වෙනත් විවිධ බර තැබීමෙන් ද මේ පරීක්ෂණය සිදු කළ හැකි ය.
නිරීක්ෂණය
පාඨාංක එක සමාන නොවේ. බර වැඩි වීම සමඟ සීමාකාරී ඝර්ෂණය ද ක්‍රමයෙන් වැඩි වේ.
| කුට්ටි | මුළු බර | අභිලම්භ ප්‍රතික්‍රියාව R |
|---|---|---|
| එකක් | 20 N | 20 N |
| දෙකක් | 40 N | 40 N |
| තුනක් | 60 N | 60 N |
නිගමනය
වස්තුවක බර වැඩි වන විට වස්තුව මගින් මේසය මත යෙදෙන බලය වැඩි වන අතර, ඊට සමාන ව හා ප්‍රතිවිරුද්ධ ව මේසයේ පෘෂ්ඨයෙන් වස්තුව මත යෙදෙන බලය — අභිලම්භ ප්‍රතික්‍රියාව — ද වැඩි වේ. පෘෂ්ඨ දෙක අතර අභිලම්භ ප්‍රතික්‍රියාව වැඩි වන විට සීමාකාරී ඝර්ෂණ බලය ද වැඩි වේ.