ලිපිඩ (Lipids) යනු මොනවාද?
කුස්සියේ ඇති පොල්තෙල් බෝතලය සහ ශීතකරණයේ ඇති බටර් කැබැල්ල එකිනෙකට වෙනස් සේ පෙනේ. නමුත් ඒ දෙක ම ලිපිඩ නම් එක ම කාණ්ඩයේ සාමාජිකයන් ය. ඒවා අතර ප්‍රධාන වෙනස ඇත්තේ කාමර උෂ්ණත්වයේ දී ඒවා පවතින අවස්ථාවේ ය.
මේදය
සාමාන්‍ය කාමර උෂ්ණත්වයේ දී ඝන ලෙස පවතී (උදා: බටර්).
තෙල්
සාමාන්‍ය කාමර උෂ්ණත්වයේ දී ද්‍රව ලෙස පවතී (උදා: තල තෙල්).
රසායනික සංයුතිය
ලිපිඩ තනා ඇති මූලද්‍රව්‍ය කාබොහයිඩ්‍රේටවල ඇති ඒවා ම ය: කාබන් (C), හයිඩ්‍රජන් (H) සහ ඔක්සිජන් (O).
මූලද්‍රව්‍ය එක ම නම්, වෙනස කොතැන ද?
වෙනස ඇත්තේ ඒවායේ ප්‍රමාණවල ය. කාබොහයිඩ්‍රේටයක හයිඩ්‍රජන් හා ඔක්සිජන් අනුපාතය සැම විට ම 2 : 1 ය. ලිපිඩයක නම් එම අනුපාතය 2 : 1ට වඩා විශාල ය. වෙනත් ලෙස කිවහොත්, ලිපිඩ අණුවක ඇත්තේ හයිඩ්‍රජන්වලට සාපේක්ෂ ව ඉතා අඩු ඔක්සිජන් ප්‍රමාණයකි.
ලිපිඩවලින් වැඩි ශක්තියක් ලැබෙන්නේ ඇයි?
අණුවේ ඔක්සිජන් අඩු නිසා, ඔක්සිකරණය (දහනය) වීමට ඉතිරි ව ඇති හයිඩ්‍රජන් ප්‍රමාණය වැඩි ය. එබැවින් එක ම ස්කන්ධයකින් වැඩි ශක්තියක් මුදා හැරේ.
ද්‍රාව්‍යතාව
තෙල් බිංදුවක් ජල බඳුනකට දැමූ විට එය ජලය මත පාවෙමින් වෙන ම ස්තරයක් ලෙස පවතී. එයට හේතුව කුමක් ද?
- ලිපිඩ ජලය වැනි ධ්‍රැවීය ද්‍රාවකවල දිය නොවේ.
- එහෙත් කාබනික ද්‍රාවකවල දිය වේ.
ජලයේ දිය නොවීම ලිපිඩවලට වාසියකි. සෛලය වටා බාධකයක් (සෛල පටලය) සෑදීමටත්, ජලය ඇතුළු වීම හෝ පිට වීම වැළැක්වීමටත් ලිපිඩවලට හැකි වන්නේ මේ ගුණය නිසා ය.
ලිපිඩ සෑදෙන ආකාරය
මේද අම්ල + ග්ලිසරෝල් → ලිපිඩ + ජලය
ඩයිසැකරයිඩ සෑදීම මෙන් ම, මෙහි දී ද අණු එකිනෙක බැඳෙන විට ජලය ඉවත් වේ.
ලිපිඩ බහුල ආහාර
- රටකජු
- පොල්
- තල
- මාගරින්
- විවිධ එළවළු තෙල්