කාබන්
කාබන් (Carbon, C) බහුල වශයෙන් පවතින අලෝහ මූලද්‍රව්‍යයකි. වායුගෝලයේ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව ලෙස ද, සත්ත්ව හා ශාක පටකවල ද, සියලු ම කාබනික සංයෝගවල ද, ගල් අඟුරු, පෙට්‍රෝලියම් නිෂ්පාදන හා වෙනත් හයිඩ්‍රොකාබනවල ද ප්‍රධාන තැනුම් ඒකකය කාබන් ය.
ස්ඵටිකරූපී හා අස්ඵටිකරූපී
කාබන්වල ස්ඵටිකරූපී (crystalline) ආකාර මෙන් ම අස්ඵටිකරූපී (amorphous) ආකාර ද ඇත. ස්ඵටිකරූපී ආකාරවල පරමාණු නිශ්චිත රටාවකට පිහිටා ඇත; අස්ඵටිකරූපී ආකාරවල එවන් නිශ්චිත රටාවක් නැත. බහුරූපීතාව දක්වන්නේ ස්ඵටිකරූපී ආකාර ය.
- ස්ඵටිකරූපී කාබන් — දියමන්ති, මිනිරන්, ෆුලරීන්
- අස්ඵටිකරූපී කාබන් — අඟුරු, ලාම්පු දැලි, ගල් අඟුරු
රූපයක් එක් කළ යුතුය
භෞතික ගුණ
ඒ ඒ කාබන් ස්වරූපය අනුව මේවා වෙනස් වේ. දියමන්ති හැර අනෙකුත් කාබන් ස්වරූප කළු පැහැති ය; ඝන අවස්ථාවේ පවතී; ඝනත්වය සාපේක්ෂ ව අඩු ය. එහෙත් වැඩි ම ඝනත්වයක් ඇති කාබන් ස්වරූපය දියමන්ති ය. ඉහළ වර්තනාංකය හා දැඩි බව යන ගුණ නිසා දියමන්තිවලට විශාල වටිනාකමක් ලැබී ඇත. දියමන්ති විද්‍යුත් කුසන්නායක ද්‍රව්‍යයකි; එහෙත් මිනිරන් විද්‍යුත් සන්නායකයකි. අඟුරුවලට වායු වර්ග අධිශෝෂණය (adsorption) කර ගැනීමේ හැකියාව ඇත.
රසායනික ගුණ
- කාබන් ප්‍රතික්‍රියාශීලී බවෙන් අඩු මූලද්‍රව්‍යයකි. ඉතා ඉහළ උෂ්ණත්වවල දී ඔක්සිජන් සමඟ සංයෝජනය වන අතර, අම්ල, භස්ම, ක්ලෝරීන් යනාදිය සමඟ ප්‍රතික්‍රියාවක් නොදක්වයි. අඟුරු වැනි අස්ඵටික ආකාර රසායනික ව ප්‍රතික්‍රියා කරයි.
- අඟුරු තදින් රත් කර ජ්වලනය කළ විට ඔක්සිජන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා වී කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව සාදයි.
- ඉහළ උෂ්ණත්වයේ දී කාබන්, කැල්සියම් ඔක්සයිඩ් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර කැල්සියම් කාබයිඩ් සාදයි.
භාවිත අවස්ථා
| කාබන් ස්වරූපය | ප්‍රයෝජන |
|---|---|
| අස්ඵටික කාබන් | කළු පාට තීන්ත වර්ග නිපදවීම; රබර්වල පිරවුම්කාරකයක් ලෙස |
| ගල් අඟුරු | ඉන්ධනයක් ලෙස |
| මිනිරන් | පැන්සල් නිෂ්පාදනය; විදුලි කෝෂවල ඉලෙක්ට්‍රෝඩ සෑදීම; ස්නේහකයක් ලෙස යෙදීම |
| දියමන්ති | ආභරණ සෑදීම; මැණික් කැපීම හා වීදුරු කැපීම; යන්ත්‍රසූත්‍රවල හා තරාදි ආදියේ ගෙවී යන තැන්වල විවර්තනි ලෙස |
| අඟුරු | වායු අවශෝෂණය; ජලය පිරිසිදු කිරීම |
| නැනෝ පරිමාණයේ කාබන් තන්තු හා කාබන් නාල | නැනෝ ද්‍රව්‍ය යොදා සවිබල ගැන්වූ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය; කාබන් තන්තු ඉතාමත් සැහැල්ලු වන අතර අධික ශක්තියකින් යුක්ත ය |
3.5 වගුව — කාබන්වල ප්‍රයෝජන සමහරක්.