චලිතයට බාධා කරන බලය
මේසය තල්ලු කළ ආකාරයට ම ඔබ තනිව ම බසයක් තල්ලු කළහොත් එය චලනය නොවේ. එහෙත් තවත් පිරිසකගේ ආධාරය ඇතිව තල්ලු කළහොත් එය චලනය වනු ඇත.
මේ අවස්ථා දෙකෙහි දී ම සිදු වන්නේ එක ම දෙයකි: වස්තුව මත යොදන බලය, එම වස්තුවේ චලිතයට බාධා පමුණුවන බලයක් අභිබවා ගිය විට වස්තුව චලනය වීම ආරම්භ වේ.
ඝර්ෂණය
වස්තුවක් පෘෂ්ඨයක් මත චලනය වන විට එම චලිතයට බාධා පමුණුවන ප්‍රතිරෝධී බලය ඝර්ෂණය (friction) නම් වේ.
ඝර්ෂණය සැම විට ම ක්‍රියා කරන්නේ චලිතයට විරුද්ධ දිශාවට ය. එබැවින් අප යොදන බලයෙන් කොටසක් එය අභිබවා යාමට ම වැය වේ.
පෘෂ්ඨය වෙනස් කළොත්?
ඉහත මේසය අයිස් වැනි ඉතා සුමට පෘෂ්ඨයක් මත තබා තිබුණේ නම්, ඉතා කුඩා බලයකින් වුව ද එහි චලිතය ආරම්භ කළ හැකි වෙයි. ප්‍රතිරෝධී බලය නොසැලකිය හැකි තරම් කුඩා වන බැවින්, අප යොදන මුළු බලය ම මේසයේ චලිතයට දායක වේ.
කැරම් ලෑල්ල
කැරම් ලෑල්ලක් මත තිබෙන කැරම් ඩිස්කයකට නිය තුඩින් පහරක් එල්ල කළහොත්, එය ලෑල්ල මත ටික දුරක් ගමන් කර නිශ්චල වේ.
ලෑල්ලට පුයර දමා හොඳින් මැදීමෙන් පසු එම තරමේ ම පහරක් එල්ල කළහොත්, ඩිස්කය පෙරට වඩා බෙහෙවින් වැඩි දුරක් ගමන් කර නිශ්චලත්වයට පත් වේ. පුයර දැමූ විට සිදු වන්නේ ඝර්ෂණය අඩු වීමයි.
යම් ක්‍රමයකින් ඝර්ෂණ බලය ශුන්‍ය කළ හැකි නම්, කැරම් ඩිස්කය නොනැවතී ගමන් කරනු ඇත.
මෙයින් පෙනෙන දෙය
එම අවසන් වාක්‍යය මෙම පරිච්ඡේදයේ වැදගත් ම අදහසකට දොර විවර කරයි. එය නිව්ටන්ගේ පළමු නියමය ය — කොටස් දෙකකට පසුව එයට පැමිණෙමු.