පරමාණුක ක්‍රමාංකය
මූලද්‍රව්‍ය පරමාණුවක අඩංගු ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාව එහි පරමාණුක ක්‍රමාංකය (atomic number) ලෙස හැඳින්වේ.
නිර්වචනය
මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණුක ක්‍රමාංකය = මූලද්‍රව්‍යයේ පරමාණුවක ඇති ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාව
එය Z අකුරෙන් නිරූපණය කරයි.
සෝඩියම් (Sodium, Na) පරමාණුවක න්‍යෂ්ටියේ ප්‍රෝටෝන 11ක් අඩංගු වේ. එම නිසා සෝඩියම්වල පරමාණුක ක්‍රමාංකය 11 කි.
එය මූලද්‍රව්‍යය හඳුනාගන්නේ කෙසේද?
එක ම මූලද්‍රව්‍යයක සෑම පරමාණුවක ම අඩංගු ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාව සමාන වේ; එකිනෙකට වෙනස් මූලද්‍රව්‍යවල ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යා එකිනෙකට වෙනස් ය. එබැවින් වෙනස් මූලද්‍රව්‍ය දෙකක පරමාණුක ක්‍රමාංක කිසි විටෙකත් සමාන නොවේ.
එයින් පරමාණුක ක්‍රමාංකය මූලද්‍රව්‍යයට අනන්‍ය ලක්ෂණයක් බවට පත් වේ. යම් මූලද්‍රව්‍යයක පරමාණුක ක්‍රමාංකය 6 නම්, එය කාබන් (Carbon, C) බව ඔබට කියා ඇත — වෙනත් කිසිදු මූලද්‍රව්‍යයක ක්‍රමාංකය 6 නොවේ.
ඉලෙක්ට්‍රෝන හා අයනවලට සිදු වන දෙය
උදාසීන පරමාණුවක අඩංගු ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාව එහි ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාවට සමාන වේ. එබැවින් පරමාණුක ක්‍රමාංකයෙන් එම මූලද්‍රව්‍යයේ උදාසීන පරමාණුවක ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාව ද කියැවේ.
එහෙත් රසායනික ප්‍රතික්‍රියා සිදු වීමේ දී පරමාණුවලින් ඉලෙක්ට්‍රෝන ඉවත් වීමක් හෝ ඒවාට ඉලෙක්ට්‍රෝන එකතු වීමක් සිදු විය හැකි ය. එවැනි ආරෝපිත පරමාණු අයන (ions) ලෙස හඳුන්වයි. අයනයක ඉලෙක්ට්‍රෝන සංඛ්‍යාව ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාවට වඩා අඩු හෝ වැඩි විය හැකි ය.
අයනයක පරමාණුක ක්‍රමාංකය වෙනස් නොවේ
ප්‍රතික්‍රියාවල දී චලනය වන්නේ ඉලෙක්ට්‍රෝන මිස ප්‍රෝටෝන නොවේ. අයනයක් සෑදෙන විට ප්‍රෝටෝන සංඛ්‍යාව වෙනස් නොවන බැවින් පරමාණුක ක්‍රමාංකය ද වෙනස් නොවේ; අයනය තවමත් එම මූලද්‍රව්‍යය ම වේ.