ද්විත්ව විස්ථාපන ප්‍රතික්‍රියා
ක්‍රියාකාරකම 16.2 හි හතර වැනි ප්‍රතික්‍රියාව සලකන්න. මෙහි දී බේරියම් ක්ලෝරයිඩ් හා සෝඩියම් සල්ෆේට් ප්‍රතික්‍රියා කර කොටස් හුවමාරු කර ගනී.
බේරියම් ක්ලෝරයිඩ් + සෝඩියම් සල්ෆේට් → බේරියම් සල්ෆේට් + සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ්
BaCl2 + Na2SO4 → BaSO4 + 2NaCl
ද්විත්ව විස්ථාපන ප්‍රතික්‍රියාව
යම් සංයෝගයක අඩංගු මූලද්‍රව්‍යයක් හෝ අයන ඛණ්ඩයක් හෝ වෙනත් සංයෝගයක අඩංගු මූලද්‍රව්‍යයක් හෝ අයන ඛණ්ඩයක් සමඟ හුවමාරු වීමේ ප්‍රතික්‍රියාවක් ද්විත්ව විස්ථාපන ප්‍රතික්‍රියාවක් ලෙස හැඳින්වේ.
AB + CD → AD + CB
තවත් නිදසුන් දෙකක්
ෆෙරස් සල්ෆේට් + සෝඩියම් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් → ෆෙරස් හයිඩ්‍රොක්සයිඩ් + සෝඩියම් සල්ෆේට්
FeSO4 + 2NaOH → Fe(OH)2 + Na2SO4
කැල්සියම් ක්ලෝරයිඩ් + සෝඩියම් කාබනේට් → කැල්සියම් කාබනේට් + සෝඩියම් ක්ලෝරයිඩ්
CaCl2 + Na2CO3 → CaCO3 + 2NaCl
හඳුනා ගන්නා ලකුණ
පැති දෙකේ ම ඇත්තේ සංයෝග පමණි — තනි මූලද්‍රව්‍යයක් කොතැනකවත් නැත. ඒ වෙනුවට සංයෝග දෙක තම කොටස් එකිනෙකා සමඟ මාරු කර ගෙන ඇත.
ඒක ද ද්විත්ව ද?
මේ දෙක පටලවා ගැනීම බහුල ය. තනි මූලද්‍රව්‍යයක් සම්බන්ධ නම් ඒක විස්ථාපනයකි; පැති දෙකේ ම ඇත්තේ සංයෝග නම් ද්විත්ව විස්ථාපනයකි.
මෙම නිදසුන් තුනේ දී ම ඵලවලින් එකක් ජලයේ නොදිය වන බැවින් අවක්ෂේපයක් ලෙස පෙනේ — එය ම ප්‍රතික්‍රියාව සිදු වූ බවට සාක්ෂිය යි.