නයිට්‍රජන් චක්‍රය: තිර කිරීම
පෘථිවිය මත නයිට්‍රජන් පවතින ප්‍රධාන ප්‍රභවය වායුගෝලය යි. වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් තිර කිරීම ප්‍රධාන ක්‍රම තුනකට සිදු වේ.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
ජෛවීය තිර කිරීම
පසේ නිදහස් ව ජීවත් වන ඇතැම් බැක්ටීරියා (Azotobacter) සහ රනිල ශාකවල මූල ගැටිති තුළ සහජීවී ව වෙසෙන Rhizobium වැනි බැක්ටීරියා විසින් වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් ඇමෝනියා බවට පත් කරයි.
වායුගෝලීය තිර කිරීම
අකුණු ඇතිවීමේ දී වායුගෝලීය නයිට්‍රජන්, නයිට්‍රික් ඔක්සයිඩ් හා නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ් බවට පත් වේ.
කාර්මික තිර කිරීම
රසායනික පොහොර වශයෙන් වායුගෝලීය නයිට්‍රජන්, නයිට්‍රේට බවට පත් කිරීම කාර්මික ව සිදු කෙරේ.
නයිට්‍රජන් තිර කළ යුත්තේ ඇයි
වාතයෙන් පහෙන් හතරක් පමණ නයිට්‍රජන් වුව ද ශාකවලට එහි හිඟයක් ඇති විය හැකි ය. N2 අණුවක පරමාණු දෙක ඉතා ප්‍රබල ත්‍රිත්ව බන්ධනයකින් රඳවා ඇති අතර සාමාන්‍ය ජීවීන්ට එය බිඳිය නොහැකි ය. සෑම ජීවියකුටම ප්‍රෝටීන හා DNA සෑදීමට නයිට්‍රජන් අවශ්‍ය බැවින් පළමුව N2 බිඳ හයිඩ්‍රජන් හෝ ඔක්සිජන් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට යමක් අවශ්‍ය වේ. විශේෂ එන්සයිම භාවිතයෙන් මෙය කළ හැක්කේ බැක්ටීරියා කිහිපයකට පමණි; අකුණු අතිවිශාල ශක්තියකින් එය කරයි; කර්මාන්තශාලා ඉහළ උෂ්ණත්වයකින් හා පීඩනයකින් එය කරයි. ගොවීන් බෝංචි හා මුං වැනි රනිල බෝග වෙනත් බෝග සමඟ මාරුවෙන් වගා කරන්නේ එබැවිනි: ඒවායේ මූල ගැටිති බැක්ටීරියා නොමිලේ පස නයිට්‍රජන්වලින් පොහොසත් කරයි.
නයිට්‍රජන් තිර කිරීමේ ක්‍රම තුනක්
බැක්ටීරියා (Azotobacter, Rhizobium), අකුණු හා කාර්මික පොහොර නිෂ්පාදනය වායුගෝලීය නයිට්‍රජන් ශාකවලට භාවිත කළ හැකි සංයෝග බවට පත් කරයි.