අභ්‍යාසය
අභ්‍යාසයේ ප්‍රශ්න විස්සෙන් පහක්, විසඳා ඇත. පරිච්ඡේදය මතක තබා ගත්තේ ද යන්න නොව එය තේරුම් ගත්තේ ද යන්න පරීක්ෂා කරන ඒවා ය.
1 වන ප්‍රශ්නය — වචන මාලාව
පහත සඳහන් වචනවල අර්ථය පැහැදිලි කරන්න
a. මිශ්‍රණය b. සමජාතීය මිශ්‍රණය c. ද්‍රාවකය d. ද්‍රාව්‍යය e. ද්‍රාවණය f. ද්‍රාව්‍යතාව
පිළිතුර
- මිශ්‍රණය — සංඝටක දෙකක් හෝ වැඩි ගණනක් රසායනිකව වෙනස් නොවී මිශ්‍ර වී ඇති, භෞතික ක්‍රමවලින් නැවත වෙන් කළ හැකි පදාර්ථ.
- සමජාතීය මිශ්‍රණය — මිශ්‍රණය පුරා එක ම සංයුතියක් සහිත මිශ්‍රණයකි.
- ද්‍රාවකය — මිශ්‍ර කළ සංඝටක අතුරින් වැඩිපුර ඇති සංඝටකයයි.
- ද්‍රාව්‍යය — අඩුවෙන් ඇති ඉතිරි සංඝටක ය.
- ද්‍රාවණය — සමජාතීය මිශ්‍රණයකට ඇති තවත් නමකි.
- ද්‍රාව්‍යතාව — යම් උෂ්ණත්වයක දී ද්‍රාවකයක 100 g ක් තුළ දිය වන ද්‍රාව්‍යයක උපරිම ස්කන්ධයයි.
4 වන ප්‍රශ්නය — නිරීක්ෂණ තුනක් පැහැදිලි කිරීම
පහත සඳහන් නිරීක්ෂණ විද්‍යාත්මකව පැහැදිලි කරන්න
a. කොස් කිරි (කොහොල්ලෑ) ජලයෙන් සෝදා හැරිය නොහැකි ය. b. ස්ටයිරොෆෝම් (රිජිෆෝම්) පෙට්ට්‍රල්වල දිය කළ හැකි ය. c. සෝඩා බෝතලයක මූඩිය විවෘත කළ සැණින් ද්‍රාවණයෙන් වායු බුබුළු පිට වේ.
පිළිතුර
a. කොහොල්ලෑ නිර්ධ්‍රැවීය ද්‍රව්‍යයක් වන අතර ජලය ධ්‍රැවීය ද්‍රාවකයකි. සමානය සමානයෙහි දිය වන අතර මේ දෙක සමාන නොවේ, එබැවින් කොහොල්ලෑ දිය නොවන අතර සෝදා හැරිය නොහැක.
b. ස්ටයිරොෆෝම් හා පෙට්ට්‍රල් දෙක ම නිර්ධ්‍රැවීය ය, එබැවින් එම නියමයෙන් ම ස්ටයිරොෆෝම් පෙට්ට්‍රල්වල දිය වේ.
c. කාබන් ඩයොක්සයිඩ් දිය කර තිබුණේ අධි පීඩනයක් යටතේ ය. මූඩිය විවෘත කිරීමෙන් ද්‍රවයට ඉහළින් ඇති පීඩනය පහත වැටෙන අතර, ඒ සමඟ ම වායුවේ ද්‍රාව්‍යතාව ද පහත වැටී අතිරික්ත වායුව බුබුළු ලෙස පිට වේ.
8 වන ප්‍රශ්නය — සාන්ද්‍රණයකින් ස්කන්ධයක්
ගැටලුව
මැග්නීසියම් ක්ලෝරයිඩ්වල (MgCl₂) 0.5 mol dm⁻³ යන සංයුතිය ඇති ජලීය ද්‍රාවණයක 500 cm³ ක් පිළියෙල කළ යුතු ව ඇත. මේ සඳහා ගත යුතු මැග්නීසියම් ක්ලෝරයිඩ් ස්කන්ධය සොයන්න. (Mg = 24, Cl = 35.5)
පිළිතුර
MgCl2 මවුලික ස්කන්ධය = {24 + (35.5 × 2)} g mol-1 = 95 g mol-1
අවශ්‍ය මවුල ප්‍රමාණය = 0.5 mol dm-3 × 0.5 dm3 = 0.25 mol
අවශ්‍ය ස්කන්ධය = 95 g mol-1 × 0.25 mol
= 47.5 g
10 වන ප්‍රශ්නය — ලේවායේ ලවණ පිළිවෙළට සැකසීම
ගැටලුව
ලුණු නිෂ්පාදනයේ දී එක් එක් තටාකවල ලවණ කීපයක් අවක්ෂේප වේ. එසේ අවක්ෂේප වන CaCO₃, CaSO₄, NaCl සහ MgCl₂ යන ලවණ ද්‍රාව්‍යතාව අඩුවන පිළිවෙළට සකසන්න.
පිළිතුර
ලවණයක් ස්ඵටිකීකරණය වන්නේ එහි සන්තෘප්ත ලක්ෂ්‍යය ඉක්මවූ විට බැවින්, අඩුම ද්‍රාව්‍යතාව ඇති ලවණය මුලින් ද වැඩි ම ද්‍රාව්‍යතාව ඇති ලවණය අවසානයේ ද පිටතට එයි. එබැවින් ඒවා අවක්ෂේප වන පිළිවෙළ ද්‍රාව්‍යතාව වැඩිවන පිළිවෙළ ය.
ද්‍රාව්‍යතාව අඩුවන පිළිවෙළට: MgCl2, NaCl, CaSO4, CaCO3.
18 වන ප්‍රශ්නය — කන්ඩෙන්සරය සම්බන්ධ කරන ආකාරය
ගැටලුව
පාසල් විද්‍යාගාරයේ දී ලීබිග් කන්ඩෙන්සරය ආසවනය සඳහා ඇටවීමේ දී සිරසට ආනත ව සවි කර ඉහළ කෙළවරෙන් ඊට වාෂ්පය ඇතුළු කෙරේ. ජලය ඇතුළු කරන්නේ පහළිනි. මෙසේ (a) ඉහළින් වාෂ්ප ඇතුළු කිරීමේ සහ (b) පහළින් ජලය ඇතුළු කිරීමේ ඇති වැදගත්කම කුමක් දැයි පැහැදිලි කරන්න.
පිළිතුර
a. වාෂ්පය ඉහළින් ඇතුළු වන විට සනීභවනය වන ද්‍රවය ගුරුත්වය නිසා පහළට ගලා ගොස් අනෙක් කෙළවරින් පිට වේ; නළය තුළ එකතු වී පිටුපසින් එන වාෂ්පය අවහිර නොකරයි.
b. ජලය පහළින් ඇතුළු වන විට පිටත කවචය පිරී පවතී — ඉහළින් ජලය ඇතුළු කළහොත් එය ගලා බැස වායු කොටස් ඉතිරි වේ. තවද එයින් ජලය වාෂ්පයට විරුද්ධ දිශාවට ගලන අතර, වාෂ්පය ගමන් කරන තරමට වඩ වඩාත් සිසිල් ජලය හමු වී සම්පූර්ණයෙන් සනීභවනය වේ.