දඟරයක් හා චුම්බකයක්
විද්‍යුත් චුම්බක ප්‍රේරණය ආදර්ශනය කිරීමට 13.5 ක්‍රියාකාරකමෙහි යෙදෙමු.
13.5 ක්‍රියාකාරකම
අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය: දණ්ඩ චුම්බකයක්, නූල් පන්දුවක බටයක්, ආමාන 28 පමණ තඹ කම්බි 1 mක් පමණ, මැද බින්දු ගැල්වනෝමීටරයක්
- නූල් පන්දු බටය වටා තඹ කම්බිය ඔතා දඟරයක් සාදා ගෙන එහි දෙකෙළවර 13.18 රූපයේ පරිදි මැද බින්දු ගැල්වනෝමීටරයකට සම්බන්ධ කරන්න.
- දැන් වගුවේ පරිදි චලනයන් සිදු කරමින් ගැල්වනෝමීටරයේ උත්ක්‍රමයක් සිදු වේ දැයි නිරීක්ෂණය කරමින් වගුව සම්පූර්ණ කරන්න.
- 8 සහ 9 අවස්ථාවල දී එකිනෙකට සාපේක්ෂව උත්ක්‍රමයේ විශාලත්වය නිරීක්ෂණය කරන්න.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
| චුම්බකයේ චලනය | දඟරයේ චලනය | උත්ක්‍රමය වේ ද? |
|---|---|---|
| දඟරය වෙතට | නිශ්චල ව | වේ |
| දඟරය අසල නිශ්චල ව | නිශ්චල ව | නොවේ |
| දඟරයෙන් ඉවතට | නිශ්චල ව | වේ, අනෙක් පසට |
| නිශ්චල ව | චුම්බකය වෙතට | වේ |
| නිශ්චල ව | චුම්බකයෙන් ඉවතට | වේ |
| දඟරයෙන් ඉවතට | චුම්බකයෙන් ඉවතට | වේ |
| දඟරය වෙතට | චුම්බකයෙන් ඉවතට (පරතරය වෙනස් නොවන ලෙස) | නොවේ |
| වේගයෙන් දඟරය වෙතට | නිශ්චල ව | වේ, විශාලව |
| සෙමෙන් දඟරය වෙතට | නිශ්චල ව | වේ, කුඩාවට |
| නිශ්චල ව | නිශ්චල ව | නොවේ |
වගුවෙන් පෙන්වන දේ
- දඟරය සහ චුම්බකය අතර දුර වෙනස් වන පරිදි සිදු වන සෑම චලනයකදී ම ගැල්වනෝමීටරයේ උත්ක්‍රමයක් ඇති වේ.
- ගැල්වනෝමීටරයේ උත්ක්‍රමයක් ඇති වන්නේ එය තුළින් විද්‍යුත් ධාරාවක් ගලනවිට දී ය. විද්‍යුත් ධාරාවක් ඇති වීමට නම් විද්‍යුත්ගාමක බල ප්‍රභවයක් පරිපථයෙහි තිබිය යුතු ය. නමුත් ඉහත ඇටවුමේ එවැන්නක් නැත. මෙහි දී චුම්බකයේ හා දඟරයේ සාපේක්ෂ චලිතය හේතු කොට ගෙන විද්‍යුත්ගාමක බලයක් හට ගෙන ඇත. මෙවැන්නක් ප්‍රේරිත විද්‍යුත්ගාමක බලයක් ලෙසින් හඳුන්වනු ලැබේ.
සාපේක්ෂ චලිතය පමණක් වැදගත් වන්නේ ඇයි
කිසිවක් සිදු නොවන පේළි දෙක බලන්න. දෙක ම නිශ්චල විට කිසිවක් වෙනස් නොවේ. දෙක ම එකම වේගයෙන් එකම දිශාවට චලනය වන විට ඒවා තවමත් එකම දුරින් ඇති බැවින් දඟරයට පෙර පරිදි ම ක්ෂේත්‍රය දැනේ — එවිට ද කිසිවක් වෙනස් නොවේ. චලනය වන්නේ කුමක් ද, කාමරයේ යමක් චලනය වේ ද යන්න වැදගත් නොවේ; වැදගත් වන්නේ දඟරය හරහා චුම්බක ක්ෂේත්‍රය වෙනස් වේ ද යන්නයි. චුම්බකය ළං වන විට දඟරය හරහා බල රේඛා වැඩි ප්‍රමාණයක් ද ඈත් වන විට අඩු ප්‍රමාණයක් ද ගමන් කරයි. විද්‍යුත්ගාමක බලය ප්‍රේරණය කරන්නේ එම වෙනසයි.
සාපේක්ෂ චලිතය විද්‍යුත්ගාමක බලයක් ප්‍රේරණය කරයි
චුම්බකයක් හා දඟරයක් එකිනෙකට ළං වන හෝ ඈත් වන සෑම විටම විද්‍යුත්ගාමක බලයක් ප්‍රේරණය වේ; පරතරය වෙනස් නොවේ නම් එසේ නොවේ.