දහනය හා දිගු කල් පවත්නා කාබනික දූෂක
කර්මාන්තශාලා, රථවාහන, තාප බලාගාර හා ගෘහස්ථ කටයුතුවල දී විශාල වශයෙන් පොසිල ඉන්ධන දැවීම හා පොලිතීන්, ප්ලාස්ටික් වැනි අපද්‍රව්‍ය දහනය නිසා ඩයොක්සීන්, කාබන් මොනොක්සයිඩ් (CO), කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO2), සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් (SO2) වැනි වායු පරිසරයට එකතු වේ.
දිගු කල් පවත්නා කාබනික දූෂක
විවිධ ප්‍රභවවලින් පරිසරයට එකතු වන අභියෝගාත්මක කාබනික රසායනික ද්‍රව්‍ය සමූහයක් ලෙස දිගු කල් පවත්නා කාබනික දූෂක හඳුනාගෙන ඇත. ඒවායේ විශේෂ ලක්ෂණ:
- ඉතා දිගු කාලයක් පරිසරයේ නොනැසී පැවතීම
- ආහාර දාම ඔස්සේ ජීවී දේහ තුළ එක්රැස් වීම
- ඉතා විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා පැතිරී යාම
- අධික විෂදායී වීම
දිගු කල් පවත්නා කාබනික දූෂක අතරින් පෘථිවියට විශාල තර්ජනයක් විය හැකි සංයෝග 12ක් කසළ දූසිම (Dirty dozen) ලෙස හඳුන්වා දී ඇත.
අමතර දැනුමට — කසළ දූසිම
| කර්මාන්ත ආශ්‍රිත රසායන ද්‍රව්‍ය | කාර්මික අතුරු ඵල හා දහන ඵල | පළිබෝධනාශක |
|---|---|---|
| හෙක්සාක්ලෝරෝ බෙන්සීන් | ඩයොක්සීන් | ඇල්ඩ්‍රින්, ක්ලෝඩේන්, DDT |
| බහු ක්ලෝරිනීකෘත බයිෆීනයිල් (PCBs) | ෆියුරැන් | ඩිල්ඩ්‍රින්, එන්ඩ්‍රින්, හෙප්ටාක්ලෝර් |
| මිරෙක්ස්, ටොක්සාෆීන් |
මීට අමතර ව තවත් සංයෝග රාශියක් දිගු කල් පවත්නා කාබනික දූෂක ගණයට අයත් වේ. දිගු කල් පවත්නා කාබනික දූෂක මගින් පහත සඳහන් බලපෑම් ඇති කරයි: උපතේ දී ඇති වන විකෘති, පිළිකා, බුද්ධිය හීන වීම, ප්‍රතිශක්ති හා ප්‍රජනක පද්ධතිවල ක්‍රියාකාරිත්වය දුර්වල වීම.
ප්ලාස්ටික් දහනය මෙතරම් නරක වන්නේ ඇයි
14 වන පරිච්ඡේදයේ ඔබ දුටු පරිදි PVC වැනි ප්ලාස්ටික්වල ක්ලෝරීන් ඇත. ගෙවතු ගින්නක අඩු උෂ්ණත්වයේ දැවූ විට ඒවායේ දාම කැබලිවලට බිඳී ඩයොක්සීන් හා ෆියුරැන් — කසළ දූසිමේ සාමාජිකයන් දෙදෙනෙකු — බවට එක් වේ. සෑදුණු පසු ඒවා තණකොළ හා ජලය මත තැන්පත් වී සතුන් විසින් ආහාරයට ගෙන ආහාර දාම දිගේ මස්, කිරි හා මසුන් තුළට ගමන් කරයි. දැවීමෙන් කුණු අතුරුදන් වන සේ පෙනුණ ද ප්ලාස්ටික් කිසි විටෙක එළිමහනේ දහනය නොකළ යුත්තේ එබැවිනි.
දිගු කල් පවත්නා, විෂ සහිත, පුළුල්ව පැතිරුණු
ඩයොක්සීන්, DDT හා PCB වැනි POP දිගු කල් පවතී, පුළුල්ව පැතිරේ, ආහාර දාමවල එක්රැස් වේ, පිළිකා හා උපත් ආබාධ ඇති කරයි.