දර්ශීය ගහන වර්ධන වක්‍රය
ස්වාභාවික ජීවී ගහනයක ජීවීන් සංඛ්‍යාව කාලයත් සමඟ වෙනස් වීම කිසියම් රටාවකට අනුව සිදුවේ. එය ප්‍රස්තාරයකින් නිරූපණය කළ විට සිග්මාකාර (S හැඩැති) වර්ධන වක්‍රයක් ලැබේ. එහි ප්‍රධාන අවධි හතරක් හඳුනාගත හැකි ය.
| t | 0 | 0.5 | 1 | 1.5 | 2 | 2.5 | 3 | 3.5 | 4 | 4.5 | 5 | 5.5 | 6 | 6.5 | 7 | 7.5 | 8 | 8.5 | 9 | 9.5 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| N | 0.04 | 0.07 | 0.12 | 0.21 | 0.36 | 0.6 | 1 | 1.61 | 2.5 | 3.66 | 5 | 6.34 | 7.5 | 8.39 | 9 | 9.4 | 9.64 | 9.79 | 9.88 | 9.93 | 9.96 |
15.4 රූපය — දර්ශීය ගහන වර්ධන වක්‍රය: කාලය t ට එදිරිව ජීවීන් සංඛ්‍යාව N, ඉසිලීමේ ධාරිතාව කඩ ඉරකින්. මාර්ගෝපදේශ මගින් අවධි 1 සිට 4 දක්වා වෙන් කෙරේ.
අවධිය 1 — සෙමෙන් වර්ධනය වන අවධිය
ගහනයේ සංඛ්‍යාව වැඩි වීම ආරම්භ වේ; නමුත් එය සෙමින් සිදුවේ. එයට හේතුව ප්‍රජනනයේ යෙදෙන ජීවීන් සංඛ්‍යාව අඩු වීමත් ඔවුන් පුළුල් පරාසයක ව්‍යාප්ත වී පැවතීමත් ය.
අවධිය 2 — ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වන අවධිය
උපරිම වර්ධන වේගයක් ඇති අවධිය වේ; ජීවීන් පරිසරයට හොඳින් අනුවර්තනය වීම, ප්‍රජනනයේ යෙදෙන පරිණත ජීවීන් සංඛ්‍යාව වැඩිවීම, පරිසර තත්ත්ව හිතකර වීම හා ආහාර සුලබ වීම නිසා ය. උපත් අනුපාතය, මරණ අනුපාතයට වඩා වැඩිය.
අවධිය 3 — වර්ධන වේගය අඩු වන අවධිය
සීමිත සම්පත් සඳහා ජීවීන් අතර ඇති තරගය, ආහාර හිඟවීම, ලෙඩ රෝග පැතිරීම, විලෝපික බලපෑම, පරපෝෂිත බලපෑම වැනි සීමාකාරී සාධක නිසා ගහනය වර්ධනය වන ශීඝ්‍රතාව අඩුවේ.
අවධිය 4 — ගහනය ස්ථායි වන අවධිය
පරිසරයට දරාගත හැකි ප්‍රමාණයේ ගහනයක් ඇතිවන තුරු සංඛ්‍යාව වෙනස් වන අතර අවසානයේ දී ගහනය ගතික සමතුලිත අවස්ථාවට පත් වේ; උපත් හා මරණ සංඛ්‍යාව තුලනය වේ. ගහනයේ වර්ධනය ශුන්‍ය ලෙස සැලකේ.
ඉසිලීමේ ධාරිතාව
මෙලෙස සමතුලිත තත්ත්වයට පත් වූ පසු ගහනයේ සිටින ජීවීන් සංඛ්‍යාව ඉසිලීමේ ධාරිතාව (Carrying capacity) ලෙස හැඳින්වේ.
වක්‍රය දෙවරක් නැමෙන්නේ ඇයි
මුලින් දෙමාපියන් ස්වල්පයක් සිටින බැවින් ඉහළ උපත් අනුපාතයක් වුව ද පැටවුන් ස්වල්පයක් පමණක් එකතු කරයි. සංඛ්‍යාව වර්ධනය වන විට දෙමාපියන් වැඩි වන අතර සෑම පරම්පරාවක් ම පෙර එකට වඩා වැඩියෙන් එකතු කරයි; එබැවින් වක්‍රය තියුණු ලෙස ඉහළට හැරේ. නමුත් වාස භූමියට ඇත්තේ සීමිත ආහාර, ඉඩ හා ජලයකි. ගහනය එම සීමාවට ළං වන විට සෑම අමතර සතෙක් ම සියල්ලන්ට ආහාර හිඟ කරයි, ජනාකීර්ණව රෝග පහසුවෙන් පැතිරේ, විලෝපිකයින්ට ගොදුරු නිතර හමු වේ; එබැවින් වක්‍රය නැමී සමතලා වේ. ඉසිලීමේ ධාරිතාව ස්ථාවර නොවේ: නියඟයකට එය අඩු කළ හැකි අතර හොඳ වැසි එය වැඩි කරයි.
සෙමින්, වේගයෙන්, අඩු වෙමින්, ස්ථායී
ස්වාභාවික ගහනයක් S වක්‍රයකින් වර්ධනය වේ: සෙමින්, ශීඝ්‍රයෙන්, අඩු වෙමින් හා ස්ථායී අවධි; ඉසිලීමේ ධාරිතාවේ දී සමතලා වේ.