පරිණාමකයක ජවය
ඕනෑම උපකරණයක් භාවිතයේ දී අපට අවශ්‍ය ශක්තිය හැර වෙනත් ශක්ති (තාපය වැනි) පිටවන හෙයින් කාර්යක්ෂමතාව 100% නොවේ. පරිණාමකවල දී ද ප්‍රාථමික දඟරයට ලබා දෙන මුළු ශක්තිය ද්විතීයිකයෙන් ලබා ගත නොහැකි ය.
නමුත් මෙහිදී පරිපූර්ණ පරිණාමකයක ශක්ති හානියක් නැතැයි උපකල්පනය කළහොත් එහි කාර්යක්ෂමතාවය 100% වේ. එවිට ප්‍රාථමිකයේ ජවයත් ද්විතීයිකයේ ජවයත් සමාන වේ. ජවය = විභව අන්තරය × ධාරාව නිසා පහත සම්බන්ධතාවය ලබා ගත හැකි ය.
ප්‍රාථමිකයේ ජවය = ද්විතීයිකයේ ජවය
VP IP = VS IS
IP, IS — ප්‍රාථමික හා ද්විතීයික දඟරවල ධාරාව; VP, VS — ඒවායේ විභව අන්තර
නිදසුන
එක්තරා පරිණාමකයක ප්‍රාථමික දඟරයේ පොට ගණන 500 ක් ද ද්විතීයික දඟරයේ පොට ගණන 5000 ක් ද වේ. එහි ප්‍රාථමික දඟරයට විභව අන්තරය 12 V වූ ප්‍රත්‍යාවර්තක විභවයක් සපයනු ලැබේ. (i) පරිණාමකයේ ද්විතීයික දඟරයේ විභව අන්තරය සොයන්න. (ii) පරිණාමකයේ ප්‍රාථමික දඟරයේ 2 A ධාරාවක් ගලායයි නම් ද්විතීයික දඟරයේ ගලන ධාරාව සොයන්න. (iii) මෙය කවර වර්ගයේ පරිණාමකයක් ද?
(i) NP = 500, NS = 5000, VP = 12 V
VS = VP × NS / NP = 12 V × 5000 / 500
VS = 120 V
(ii) VP IP = VS IS මගින්, IS = VP IP / VS = 12 V × 2 A / 120 V
IS = 0.2 A
(iii) පරිණාමකයේ ද්විතීයික දඟරයේ පොට සංඛ්‍යාව ප්‍රාථමික දඟරයට වඩා වැඩි හෙයින් ප්‍රතිදාන විභවය ප්‍රදාන විභවයට වඩා වැඩි ය. එම නිසා මෙය අධිකර පරිණාමකයකි.
වෝල්ටීයතාව ඉහළ යන විට ධාරාව පහළ යන්නේ ඇයි
නිදසුන බලන්න: වෝල්ටීයතාව 12 V සිට 120 V දක්වා දස ගුණයකින් ඉහළ ගිය අතර ධාරාව 2 A සිට 0.2 A දක්වා දස ගුණයකින් පහළ ගියේ ය. දෙපැත්තේ ම ජවය 24 W වේ. පරිණාමකයකට තමන්ගේ ම ශක්ති ප්‍රභවයක් නැති බැවින් එය එසේ විය යුතු ය — ද්විතීයිකය පිට කරන සියල්ල ප්‍රාථමිකය හරහා ඇතුළු වේ. පසුගිය පිටුවේ ඉහළ වෝල්ටීයතා ජාලයට හේතුව මෙයයි: වෝල්ටීයතාව වැඩි කිරීම එම සාධකයෙන් ම ධාරාව අඩු කරන අතර කුඩා ධාරාවක් දිගු කම්බිවල අඩු ශක්තියක් නාස්ති කරයි.
ජවයෙන් පිළිතුර පරීක්ෂා කරන්න
ඔබේ පිළිතුර ප්‍රාථමිකයට ඇතුළු වන ජවයට වඩා වැඩි ජවයක් ද්විතීයිකයෙන් ලබා දෙයි නම් යම් වැරැද්දක් සිදු වී ඇත: පරිපූර්ණ පරිණාමකයක් ගන්නා ප්‍රමාණය ම හරියට ම ලබා දෙන අතර සැබෑ එකක් ඊට අඩුවෙන් දෙයි.
ඇතුළු වන ජවය පිටවන ජවයට සමාන ය
පරිපූර්ණ පරිණාමකයක ඇතුළු වන ජවය පිටවන ජවයට සමාන වන බැවින් ධාරාව වෝල්ටීයතාවේ ප්‍රතිවිරුද්ධ අනුපාතයෙන් වෙනස් වේ.