අභ්‍යාසය
පෙළපොතේ 4.1 අභ්‍යාසය, ප්‍රශ්නයෙන් ප්‍රශ්නයට විසඳා ඇත.
1 ප්‍රශ්නය — පොකුණට ගල් කැට
ළමයි කණ්ඩායමක් නිශ්චල ජලය සහිත පොකුණක ජල පෘෂ්ඨයට ගල් කැට දමමින් එහි තරංග පැතිරෙනු අධ්‍යයනය කළහ
- තරංග මගින් ලබා ගන්නා ශක්තියට සිදුවන්නේ කුමක් ද?
- ජල පෘෂ්ඨය මත කඩදාසි ඔරුවක් තබා ඊට ටිකක් ඈතින් ජල පෘෂ්ඨයට ගල් කැට දමන විට, කඩදාසි ඔරුවේ එයට අදාළ ඔබ කරන නිරීක්ෂණය කුමක් ද? ඉන් පැහැදිලි වන්නේ කුමක් ද?
- ජල පෘෂ්ඨයට සිදුවන දෑ පෙන්වීමට රූප සටහනක් අඳින්න.
- ජල පෘෂ්ඨයේ ඇති වන තරංග කවර යාන්ත්‍රික තරංග ගණයට අයත් වේ ද?
- ඉහත කී තරංග වාතයේ ඇති වන ධ්වනි තරංගවලින් කෙසේ වෙනස් වේ ද?
පිළිතුර
- එය ගල වැටුණු තැන සිට ජල පෘෂ්ඨය හරහා පිටතට රැගෙන යයි.
- ඔරුව තිබූ තැන ම ඉහළ පහළ චලනය වේ; එය ඉවතට රැගෙන නොයයි. තරංගය ශක්තිය රැගෙන යන නමුත් ජලය රැගෙන නොයයි.
- 4.1 රූපයේ මෙන් ගල වැටුණු ලක්ෂ්‍යයේ සිට පැතිරෙන ඒක කේන්ද්‍රීය වෘත්ත.
- තීර්යක් තරංග.
- ජල තරංගවල අංශු ගමන් දිශාවට ලම්බකව චලනය වේ; වාතයේ ධ්වනි තරංගවල ඒවා ගමන් දිශාවට සමාන්තරව චලනය වන්නේ ධ්වනිය අන්වායාම බැවිනි.
2 ප්‍රශ්නය — කම්පනය වන ලෝහ පටියක්
AB නම් ලෝහ පටියේ B කෙළවර කලම්ප කර මේසයකට සම්බන්ධ කර ඇති අතර, A කෙළවර කම්පනය වීමට සලස්වනු ලැබේ
රූපයක් එක් කළ යුතුය
- එහි හටගන්නා එක් කම්පනයක් නිරූපණය කිරීමට දළ රූප සටහනක් අඳින්න. උපරිම විස්ථාපන නිරූපණය කිරීමට C හා D අකුරු යොදා ගන්න.
- කම්පන විස්තාරය යනු කුමක්දැයි එම A, C හා D අකුරු යොදාගෙන පහදන්න.
- තත්පර 5ක දී මෙම ලෝහ පටියේ කම්පන 50ක් හටගන්නේ නම් ලෝහ පටියේ කම්පන සංඛ්‍යාතය සොයන්න.
- ලෝහ පටිය කම්පනය වන විට වාතයේ සම්පීඩන හා විරලන හටගනියි. අනුයාත සම්පීඩන 2ක් අතර දුර සමාන වන්නේ වාතයේ හටගන්නා ධ්වනි තරංග පිළිබඳ කවර රාශියට ද?
- (a) සංඛ්‍යාතය මත, (b) විස්තාරය මත රඳා පවතින ධ්වනි ලාක්ෂණිකය කුමක් ද? (c) එකම ස්වරය විවිධ භාණ්ඩවලින් වෙන වෙනම හඳුනාගත හැක්කේ කවර ලාක්ෂණිකය මත ද?
පිළිතුර
- පටිය එහි මධ්‍ය පිහිටීම වන A සිට එක් පැත්තක C දක්වා ද, A හරහා අනෙක් පැත්තේ D දක්වා ද ගොස් නැවත A වෙත පැමිණේ.
- විස්තාරය යනු මධ්‍ය පිහිටීමේ සිට උපරිම විස්ථාපනය යි: A සිට C දක්වා දුර, එය A සිට D දක්වා දුරට සමාන ය.
- සංඛ්‍යාතය = 50 ÷ 5 s = 10 Hz
- ධ්වනි තරංගයේ තරංග ආයාමය.
- (a) තාරතාව, (b) හඬේ සැර, (c) ධ්වනි ගුණය.
3 ප්‍රශ්නය — විද්‍යුත් චුම්බක තරංග
විද්‍යුත් චුම්බක තරංග ප්‍රචාරණය සඳහා මාධ්‍ය අංශු අවශ්‍ය නොවේ
- විද්‍යුත් චුම්බක තරංගවල ලක්ෂණ 3ක් ලියන්න.
- (a) හටගන්නා විද්‍යුත් ක්ෂේත්‍ර හා චුම්බක ක්ෂේත්‍ර අතර කෝණය කොපමණ ද? (b) එම ක්ෂේත්‍ර හා තරංග පැතිරෙන දිශාව අතර කෝණය කොපමණ ද?
පිළිතුර
- බාහිර විද්‍යුත් හා චුම්බක ක්ෂේත්‍ර ඒවාට බලපෑමක් නොකරයි; සම්ප්‍රේෂණයට මාධ්‍යයක් අවශ්‍ය නොවේ; රික්තයේ දී 3 × 108 m s-1 වේගයකින් ගමන් කරයි.
- (a) 90°; (b) 90° — තරංගය ක්ෂේත්‍ර දෙකට ම ලම්බකව ගමන් කරයි.
4 ප්‍රශ්නය — තන්තුවක තරංගයක්
තීර්යක් තරංගයක් ගමන් කරමින් පවතින තන්තුවක කොටසක් A, B, C, D හා E ලක්ෂ්‍ය සහිතව දක්වා ඇත
රූපයක් එක් කළ යුතුය
- D හා E අතර දුර සමාන වන්නේ තරංග පිළිබඳ කවර රාශියට ද?
- තවත් කවර අකුරු දෙකක් අතර දුරින් එම රාශිය ම දැක්වේ ද?
පිළිතුර
- තරංග ආයාමය — D හා E අනුයාත ශීර්ෂ වේ.
- A හා C: දෙක ම රේඛාව මත පිහිටා, අංශුව එකම දිශාවට චලනය වන, එක් සම්පූර්ණ තරංගයකින් වෙන් වූ ලක්ෂ්‍ය වේ.
5 ප්‍රශ්නය — පාසලේ සංගීත කාමරය
පාසලේ සංගීත කාමරයේ විවිධ සංගීත භාණ්ඩ ඇත
- එහි තිබිය හැකි යැයි ඔබ සිතන තත් භාණ්ඩ 2ක්, සමඝාත භාණ්ඩ 2ක්, ශුෂිර භාණ්ඩ 2ක් නම් කරන්න.
- (a) තත් භාණ්ඩයකින් (සාධක 2ක්), (b) සමඝාත භාණ්ඩයකින් (සාධක 2ක්), (c) ශුෂිර භාණ්ඩයකින් (සාධකය) නගින හඬෙහි සංඛ්‍යාතය කෙරෙහි බලපාන සාධක ලියන්න.
පිළිතුර
- තත්: වයලීනය, ගිටාරය. සමඝාත: තබ්ලාව, බෙරය. ශුෂිර: බටනලාව, ට්‍රම්පට්.
- (a) කම්පනය වන තත් කොටසේ දිග සහ තතෙහි ආතතිය (හෝ ඒකීය දිගක ස්කන්ධය); (b) පටලයේ වර්ගඵලය සහ පටලයේ ආතතිය; (c) වායු කඳේ දිග.
6 ප්‍රශ්නය — විද්‍යාත්මකව පැහැදිලි කරන්න
මේවා විද්‍යාත්මක ව පැහැදිලි කරන්න
- නාද වන සීනුවක් අතින් ඇල්ලූ විට එය නාද වීම නවතී.
- බට නලාවක සිදුරු සියල්ල ම වසා නාද කරන විට දී වඩා සිදුරෙන් සිදුර විවෘත කරන විට දී ඇති හඬේ තාරතාව වෙනස් ය.
- විදුලි කෙටීම හා ගෙරවීම් හඬ ඇති වීම එක ම අවස්ථාවේ සිදු වුව ද අපට ගෙරවුම් හඬ ඇසෙන්නේ විදුලි එළිය පෙනී සුළු වේලාවකට පසුව ය.
පිළිතුර
- ධ්වනිය නිපදවෙන්නේ කම්පනයෙනි. සීනුව අල්ලා ගැනීමෙන් එහි කම්පනය නවතින නිසා හඬ නිපදවීම ද නවතී.
- ශුෂිර භාණ්ඩයක තාරතාව එහි කම්පනය වන වායු කඳේ දිග මත රඳා පවතී. සිදුරක් විවෘත කිරීමෙන් වායු කඳ කෙටි වී සංඛ්‍යාතය, එබැවින් තාරතාව, ඉහළ යයි.
- ආලෝකය 3 × 108 m s-1 වේගයෙන් ද ධ්වනිය 330 m s-1 පමණ වේගයෙන් ද ගමන් කරන නිසා එකම දුර ගමන් කිරීමට ධ්වනියට බොහෝ වැඩි කාලයක් ගත වේ.