කාර්මික අපද්‍රව්‍ය හා හරිතාගාර වායු
කර්මාන්තශාලාවල නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියෙන් පසු ආපසු ප්‍රයෝජනයට ගත නොහැකි ඉවතලන ද්‍රව්‍ය කාර්මික අපද්‍රව්‍ය ලෙස හැඳින්වේ. මෙම කාර්මික අපද්‍රව්‍ය පරිසරයට නිදහස් වීමෙන් අහිතකර තත්ත්ව ඇති වී තිබේ.
හයිඩ්‍රොකාබන
කාබන් (C) සහ හයිඩ්‍රජන් (H) යන මූලද්‍රව්‍ය පමණක් විවිධ අනුපාතවලින් සංයෝජනය වී නිර්මාණය වූ සංයෝග හයිඩ්‍රොකාබන ලෙස හැඳින්වේ. ඒවා පරිසරයට නිදහස් වන ක්‍රම:
- කැළි කසළ ගොඩවල්, වගා බිම් හා වගුරු බිම් ආශ්‍රිත මියගිය ශාක, සත්ත්ව කොටස් හා කාබනික අපද්‍රව්‍ය මත බැක්ටීරියා ක්‍රියා කිරීමෙන් මෙතේන් (CH4) නමැති සරලම හයිඩ්‍රොකාබනය විශාල වශයෙන් නිපද වේ.
- බොරතෙල් භාගික ආසවනයෙන් ලබා ගන්නා ඵල වන ද්‍රවීකෘත පෙට්‍රෝලියම් වායුව (L.P.Gas), පෙට්‍රල්, ඩීසල්, භූමිතෙල් ආදිය ඉන්ධන ලෙස භාවිත කිරීමේ දී හයිඩ්‍රොකාබන පරිසරයට එකතු වේ.
- බොරතෙල් භාගික ආසවනයෙන් ලබා ගන්නා ඵල වන ලිහිස්සි තෙල් හා ග්‍රීස් ස්නේහක ලෙස යොදා ගැනීමේ දී පරිසරයට හයිඩ්‍රොකාබන එකතු වේ.
හරිතාගාර වායු
සූර්යයාගෙන් ලැබෙන ශක්තිය හා පෘථිවියෙන් ආපසු විකිරණය කෙරෙන ශක්තිය අතර සමතුලිතතාවක් පවතී. පෘථිවි ගෝලයේ පවතින කාබන් ඩයොක්සයිඩ්, ජල වාෂ්ප, මෙතේන්, ඕසෝන්, ක්ලෝරොෆ්ලුවොරොකාබන් වැනි වායු මගින් පෘථිවියෙන් නිකුත් වන විකිරණවලින් වැඩි කොටසක් උරා ගනී. එයින් කොටසක් යළි පෘථිවි පෘෂ්ඨය වෙත විකිරණය කරයි. මෙය පෘථිවිය උණුසුම්ව තබා ගැනීමටත් එහි ජීවයට හිතකර දේශගුණයක් පවත්වා ගැනීමටත් අත්‍යවශ්‍ය වේ. මෙය හරිතාගාර ආචරණය ලෙස හැඳින්වෙන අතර ඊට දායක වන වායු හරිතාගාර වායු ලෙස හැඳින්වේ. හරිතාගාර වායු සාන්ද්‍රණය ඉහළ යාම ගෝලීය උණුසුම අහිතකර ලෙස ඉහළ යාමට හේතු වේ.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
| හරිතාගාර වායු වර්ගය | පරිසරයට නිදහස් වන ක්‍රම |
|---|---|
| කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO2) | අධික ලෙස ෆොසිල ඉන්ධන දහනය |
| සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් (SO2) | ගල් අඟුරු හා පෙට්‍රෝලියම් ඉන්ධන දහනය, ගිනිකඳු පිපිරීම |
| නයිට්‍රජන්වල ඔක්සයිඩ (NOx) | විදුලි කෙටීම, වාහන එන්ජින් |
| මෙතේන් (CH4) | කැළි කසළ, වගා බිම් හා වගුරු බිම් මත බැක්ටීරියා ක්‍රියා කිරීම |
| ක්ලෝරොෆ්ලෝරොකාබන් (CFC) | ශීතකරණ හා වායුසමන යන්ත්‍ර |
| ජල වාෂ්ප (H2O) | වාෂ්පීකරණය |
පෙළපොත හරිතාගාර වායු අතර සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් ද ලැයිස්තු ගත කරයි. එය වඩාත් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ අම්ල වැසිවලට හේතුවක් ලෙස ය; විද්‍යාඥයන් සාමාන්‍යයෙන් එය හරිතාගාර වායුවක් ලෙස නොසලකයි.
හරිතාගාර ආචරණය ම හොඳ ය
කිසිදු හරිතාගාර ආචරණයක් නොමැති ව පෘථිවිය අයිස් බවට පත් වේ. ගැටලුව වන්නේ මිනිසුන් එකතු කරන අමතර වායුවයි; එය එය විය යුතු ප්‍රමාණයට වඩා ප්‍රබල කරයි.
තාපය රඳවා ගැනීම
CO2, මෙතේන් හා CFC වැනි හරිතාගාර වායු පෘථිවිය උණුසුම්ව තබයි; ඒවා වැඩිපුර එකතු කිරීම අහිතකර ගෝලීය උණුසුමට හේතු වේ.