ස්ඵටිකීකරණය හා පුනස්ඵටිකීකරණය
ද්‍රාවණයක් ගෙන එය දිගට ම වාෂ්ප කරන්න. ද්‍රාව්‍යයට පිටතට යාම හැර වෙන තැනක් නැත.
යම් උෂ්ණත්වයක දී යම් ද්‍රව්‍යයක් ද්‍රාවණගත ව පැවතිය හැකි උපරිම සාන්ද්‍රණයක් පවතී — සන්තෘප්ත ද්‍රාවණයක් එයට ළඟා වී ඇත. එම සන්තෘප්ත ද්‍රාවණය තවදුරටත් වාෂ්ප කළහොත් ද්‍රාවණගත ව පැවතිය හැකි උපරිමය ඉක්මවා ද්‍රාව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඉහළ යන අතර, ද්‍රාව්‍යය ස්ඵටික සාදමින් ද්‍රාවණයෙන් ඉවත් වේ.
ස්ඵටිකීකරණය
ද්‍රාවණයක් සාන්ද්‍ර කිරීම මගින් ඝන ද්‍රාව්‍යයක් වෙන් කරගැනීමේ ක්‍රමය ස්ඵටිකීකරණය ලෙස හැඳින්වේ.
එය මත පවතින කර්මාන්ත දෙකක්
සීනි
උක්දඬු ඇඹරීම සිදු කර මිරිකා ලබාගන්නා උක් යුෂය පිරිසිදු කර එහි සාන්ද්‍රණය වාෂ්පීකරණය මගින් ඉහළ නංවයි. එවිට උක් යුෂ ද්‍රාවණයෙන් ස්ඵටික වශයෙන් සීනි ඉවත් වේ.
ලුණු
මුහුදු ජලයෙන් ලුණු නිෂ්පාදනය කිරීම ස්ඵටිකීකරණය භාවිත වන තවත් කර්මාන්තයකි. ලේවායක දී මුහුදු ජලයේ දිය වී ඇති ලවණ වර්ග කිහිපයක් ස්ඵටිකීකරණය වේ — 3.4 කොටස මුළුමනින් ම ඒ ගැන ය.
ස්ඵටික ප්‍රමාණවත් තරම් සංශුද්ධ නොවන විට
මෙසේ ලබා ගන්නා ස්ඵටිකවල අපද්‍රව්‍ය ද ඇත. අපද්‍රව්‍ය සහිත ස්ඵටිකමය ඝන සංයෝගවලින් සංශුද්ධ සංයෝග වෙන්කර ගැනීම සඳහා පුනස්ඵටිකීකරණය භාවිත වේ.
පුනස්ඵටිකීකරණය
ස්ඵටිකරූපී ඝන ද්‍රව්‍යයක් ද්‍රාවණගත කර යළිත් ස්ඵටික බවට පත්කිරීමේ ක්‍රියාවලිය පුනස්ඵටිකීකරණය ලෙසින් හැඳින්වේ.
- අසංශුද්ධ ඝනය උණු ද්‍රාවකය තුළ එම ද්‍රාවකය සන්තෘප්ත වන තුරු දිය කර ගැනේ
- ද්‍රාවණය උණු අවස්ථාවේ දී ම පෙරා ගැනේ, එයින් දිය නොවූ අසංශුද්ධ කොටස් ඉවත් වේ
- ලැබෙන පෙරෙනය සිසිල් කරන අතර, ඝනයේ සංශුද්ධ ස්ඵටික සෑදේ
සිසිල් කිරීමෙන් සංශුද්ධ ස්ඵටික ලැබෙන්නේ ඇයි
අවශ්‍ය ද්‍රාව්‍යය උණු ද්‍රාවණයේ සන්තෘප්ත නොවුව ද සිසිල් වන විට සන්තෘප්ත වන බැවින් එය ස්ඵටිකීකරණය වෙයි. අපද්‍රව්‍ය ඇත්තේ සුළු වශයෙන් පමණක් බැවින්, සිසිල් ද්‍රාවණයේ දී පවා ඒවා සන්තෘප්ත තත්ත්වයට පත් නොවේ — සහ ඒවා ස්ඵටිකීකරණය නොවී දිය වී ම පවතී.
ක්‍රියාකාරකම 3.3.2 — කෑම ලුණු පුනස්ඵටිකීකරණය
ක්‍රමය
වෙළඳපොළේ ඇති සාමාන්‍ය කැට ලුණු 50 g ක් පමණ ලබාගන්න. 90 °C පමණ ඇති ජලය 50 cm³ පමණ බීකරයකට ගෙන උපරිම ප්‍රමාණයක් දිය වී සන්තෘප්ත වනතුරු ලුණු කැට එකතු කරන්න. උණු අවස්ථාවේ දී ම ද්‍රාවණය පෙරහන් කඩදාසියකින් පෙරා ගන්න. පසු ව මෙම පෙරනය බීකරයකට ගෙන අයිස් බඳුනක තබා සෙමින් කලතන්න. සෑදී ඇති ස්ඵටික නිරීක්ෂණය කරන්න.