වැව
ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි කර්මාන්තය අද්විතීය ජල කළමනාකරණ පද්ධතියකි. ලෝකයේ වාරි තාක්ෂණයේ විශිෂ්ට නිර්මාණයක් ලෙස අප රටෙහි පාරම්පරික වැව හඳුන්වා දිය හැකි ය. ජල සම්පාදනය දුර්වල ප්‍රදේශයක ගොවිතැන් කටයුතුවලට ජලය ලබා ගැනීමේ අරමුණින් ගඟක් හෝ ඔයක් හෝ එහි ශාඛාවක් හරස් කර බැම්මක් බැඳ තැනූ ජලාශය වැවක් ලෙස හැඳින්වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයේ පැතිරී පවත්නා විශාල ප්‍රමාණයේ වැව් මගින් විශාල වර්ෂා ජල ධාරිතාවක් රඳවා ගනී. එහි දී සැලකිල්ලට ගෙන ඇති ප්‍රධාන කරුණු වනුයේ එම ජල ධාරිතාව මගින් ඇති කරන පීඩනය පාලනය කර එය දිගු කලක් රඳවා තබා ගැනීම හා ජලය පිටතට ගැනීමේ දී ද්‍රව පීඩනය මගින් ඇති කරන බලය නිසා ඇති විය හැකි විනාශකාරී තත්ත්වය පාලනය කර ගැනීමයි.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
| කොටස | කාර්යය |
|---|---|
| වැව් බැම්ම | කඳු සහිත පටු කපොල්ලක් යා කරමින් පස් යොදා සාදා ඇත; මැටි, පස්, බොරලු හා කිරිමැටි තට්ටු වශයෙන් තදින් තලා ශක්තිමත්භාවය තහවුරු කර ඇත |
| සොරොව්ව | වැව් බැම්ම යටින් හෝ එය විනිවිද යන සේ ස්වාභාවික ගල් පතුරු; අවශ්‍ය තරම් ජලය මුදා හැරීමට සිරස් ගල් කුළුණක් සම්බන්ධ කර ඇත |
| බිසෝ කොටුව | එක් එක් මට්ටම්වලදී ජලය මුදා හැරීමෙන් අවම පීඩන තත්ත්වයක් ඇති කරන සොරොව්වේ චතුරස්‍රාකාර අවකාශය |
| මඩ සොරොව්ව | පහළම මට්ටමේ ඇත; වර්ෂා කාලයකින් පසු රැස් වන රොන්මඩ ඉවත් කරයි |
| රළපනාව | ගල් බැම්මේ ඇතුළත බෑවුමේ අතුරන ලද ගල්; රළ මගින් වන ඛාදනය වළක්වයි |
| ඉස්වැටිය | ඉහළ බෑවුම්වලින් මඩ, වැලි හෝ බොරළු රැගෙන එන ජලය වැවට එක්වීම වළක්වයි |
| වැව් ඉස්මත්ත | වැව පෝෂණය කරන ඉහළ ප්‍රදේශය; එහි ගස් කැපීම, වගා කිරීම, නිවාස තැනීම මුළුමනින් ම තහනම් විය |
| වැව් තාවුල්ල | ජල මට්ටමට සමාන්තර ව වැව හාත්පස පිහිටි භූමිය; විවිධ ශාක හා සත්ත්ව විශේෂවලට වාසස්ථානය වන අභය භූමියකි |
විශාල වැවක ඉස්මත්තේ ඉදිකර ඇති කුඩා වැව් සමූහය (කුළු වැව්) ජලයෙන් පිරී ගිය විට වැව් බැම්මේ ඇති ගල්පැන්නුමෙන් පිටාර ගලා මහ වැවට එකතු වේ. මේ අනුව වැව යනු සොබා දහමට අපූර්ව ලෙස අනුරූප වන මානව නිර්මාණයකි.
පැවරුම 15.10
ශ්‍රී ලංකාවේ වාරි තාක්ෂණය පිළිබඳ විද්‍යාත්මක ගවේෂණයක් සිදුකර වර්තාවක් සකස් කරන්න.
බිසෝ කොටුව මෙතරම් දක්ෂ වූයේ ඇයි
10 ශ්‍රේණියේ දී ඔබ ඉගෙන ගත් පරිදි ද්‍රවයක පීඩනය ගැඹුර සමඟ ඉහළ යයි. ගැඹුරු වැවක පතුලේ දී බැම්ම හරහා කෙළින් ම මුදා හරින ජලය පස සෝදා හැර සොරොව්ව විනාශ කිරීමට තරම් බලයකින් පිටතට වේගයෙන් ගලා යයි. බිසෝ කොටුව යනු ජලය පළමුව රැස් වී එහි පීඩනයෙන් වැඩි කොටසක් අහිමි කර මෘදුව පිටතට ගලා යන කුටියකි. වෙනත් තැන්වල ඉංජිනේරුවන් මෙම අදහසට — කපාට කුළුණට — ළඟා වූයේ සියවස් ගණනාවකට පසුව ය.
පැරණි, තිරසාර සැලසුමක්
වැව වියළි සමය සඳහා වැසි ජලය ගබඩා කරයි; එහි බැම්ම, සොරොව්ව, බිසෝ කොටුව, රළපනාව හා ආරක්ෂිත ඉස්මත්ත ස්වභාවධර්මය සමඟ සුසංයෝගීව ජල පීඩනය, රොන්මඩ හා ඛාදනය කළමනාකරණය කරයි.