න්‍යාදේශකය
ඔබ තැනූ මෝටරයේ දඟරයේ කම්බිය වටා ඇති පරිවරණය සම්පූර්ණයෙන් ම ඉවත් කළහොත් දඟරය එක දිගට එක් අතකට භ්‍රමණය වීම වෙනුවට දෙපසට දෝලනය වන නිසා එය වැළැක්වීමට දෙකෙළවර එක් අර්ධයක බැගින් පමණක් පරිවරණ ඉවත් කරන ලදි.
එවිට දඟරය භ්‍රමණය වන විට ධාරාව ගලන්නේ වටයක අඩක් තුළ දී පමණකි. මෙසේ වටයක අඩක් තුළ දී පමණක් ධාරාව ගැලීම නිසා මෝටරයට භ්‍රමණය කළ හැකි භාරය සීමා සහිත වේ. ඒ නිසා, වඩාත් සුදුසු වන්නේ ධාරාව වටයක එක් අඩක් තුළ දී එක් දිශාවකටත් අනෙක් අඩ තුළ දී විරුද්ධ දිශාවටත් ගැලීමට සැලැස්වීම ය. න්‍යාදේශකය නැතහොත් කොමියුටේටරය භාවිත වන්නේ මෙසේ ධාරාවේ දිශාව මාරු කරගැනීම සඳහා ය.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
එය සාදා ඇති ආකාරය
න්‍යාදේශකය සාදා ඇත්තේ 13.13 රූපයේ පෙන්වා ඇති ආකාරයේ ලෝහමය පැළි වළලු (split rings) දෙකක් සහ ඒවායේ ඇතිල්ලෙන ලෙස සකස් කළ ඇතිලි නැතහොත් ස්පර්ශක (brushes) ලෙස හැඳින්වෙන කොටස් දෙකක් මගිනි. මෙම පැළි වළලු දෙකට දඟරයේ කෙළවරවල් දෙක සම්බන්ධ කර ඇති අතර ඒවා ආමේචරය සමග භ්‍රමණය වේ. ඇතිලි දෙක භ්‍රමණය නොවී පැළි වළලු (අර්ධ විලි) සමඟ ස්පර්ශව පවතින අතර ඒවා මෝටරයට ධාරාව සපයන බාහිර පරිපථයට සම්බන්ධව පවතියි.
වළල්ල පළන්නේ ඇයි
සෑම ඇතිල්ලක් ම එම මොහොතේ තම පැත්තේ ඇති අර්ධ වළල්ල ස්පර්ශ කරයි. දඟරය සිරස් පිහිටුම හරහා භ්‍රමණය වන විට වළල්ලේ හිඩැස් ඇතිලි යටින් ගමන් කරන අතර සෑම ඇතිල්ලක් ම එක් අර්ධ වළල්ලක සිට අනෙක මතට ලිස්සා යයි. ධන අග්‍රයට සම්බන්ධ ඇතිල්ල දැන් දඟරයේ අනෙක් කෙළවරට ධාරාව සපයන බැවින් දඟරයේ ධාරාව ප්‍රතිවිරුද්ධ වේ — නැතහොත් බල යුග්මය දඟරය ආපසු තල්ලු කිරීමට පටන් ගන්නා මොහොතේ ම ය. බාහිර පරිපථයට එය නොදැනේ: බැටරිය එකම දිශාවට ධාරාව තල්ලු කරන අතර මාරුව සිදු වන්නේ මෝටරය තුළ ය. මෝටරයට මුළු වටය පුරා ම ධාරාව භාවිත කිරීමට ඉඩ දෙන්නේ මෙයයි.
න්‍යාදේශකය සෑම අර්ධ වටයකම ධාරාව ප්‍රතිවිරුද්ධ කරයි
පැළි වළලු දඟරය සමඟ භ්‍රමණය වේ; අචල ඇතිලි ඒවා මත තද වේ. සෑම අර්ධ වටයකම වළලු ඇතිලි මාරු කරන අතර දඟරයේ ධාරාව ප්‍රතිවිරුද්ධ වේ.