13.2 අභ්‍යාසය
13.2 අභ්‍යාසයට පිළිතුරු.
1 ප්‍රශ්නය — ෆ්ලෙමිංගේ වමත් නීතිය
ශිෂ්‍යයකුගේ වම් අත
- ෆ්ලෙමිංගේ වමත් නීතිය යොදා ගන්නේ කුමක් සඳහා ද?
- ඉහත රූපයේ A, B සහ C ඇඟිලි යොමු වී ඇති දිශා මගින් දැක්වෙන්නේ බලය, චුම්බක ක්ෂේත්‍රය, විද්‍යුත් ධාරාව යන ඒවායින් කුමකට ද?
- ෆ්ලෙමිංගේ වමත් නීතිය ප්‍රයෝජනයට ගෙන (a) සිට (d) දක්වා අවස්ථාවල දඟරයට සිදුවන්නේ කුමක්දැයි ලියන්න.
පිළිතුර
- චුම්බක ක්ෂේත්‍රයක ඇති ධාරාවක් ගෙන යන සන්නායකයක් මත බලයේ දිශාව සොයා ගැනීමට.
- A, දබරැඟිල්ල — චුම්බක ක්ෂේත්‍රය; B, මැදඇඟිල්ල — විද්‍යුත් ධාරාව; C, මහපටඇඟිල්ල — බලය.
- සෑම අවස්ථාවකම දඟරයේ පැති දෙක මත බල බල යුග්මයක් සාදන බැවින් දඟරය භ්‍රමණය වේ. (a) හා සසඳන විට (b) හි ධ්‍රැව මාරු කර ඇති අතර (c) හි සැපයුම ප්‍රතිවිරුද්ධ කර ඇත; එබැවින් ඒ එක එකක් (a) ට ප්‍රතිවිරුද්ධ අතට භ්‍රමණය වේ. (d) හි දෙක ම මාරු කර ඇති බැවින් එය (a) හි අතට ම භ්‍රමණය වේ.
2 ප්‍රශ්නය — ශබ්ද විකාශකය
ශබ්ද විකාශකයක හරස්කඩ
- මෙහි A, B සහ C කොටස් නම් කරන්න.
- X අග්‍රයෙන් ඇතුළු වන ධාරාව සතු විශේෂ ලක්ෂණයක් ලියන්න.
- ශබ්ද විකාශකයේ ක්‍රියාකාරීත්වය පහදන්න.
- ශබ්ද විකාශකයක සිදු වන ශක්ති පරිවර්තනය ලියන්න.
- A, B සහ C යන කොටස්වලින් කෙරෙන කාර්යයන් වෙන වෙනම ලියන්න.
පිළිතුර
- A — වළයාකාර චුම්බකය; B — කාඩ්බෝඩ් කේතුව; C — දඟරය.
- නිපදවිය යුතු ශබ්ද තරංගයට අනුරූපව එය කාලය සමඟ විචලනය වේ.
- චුම්බකයේ ක්ෂේත්‍රයේ ඇති දඟරයේ විචලනය වන ධාරාවට ධාරාව සමඟ වෙනස් වන බලයක් දැනෙන බැවින් දඟරය ඉදිරියට හා පසුපසට කම්පනය වේ; එයට සවි කළ කේතුව ද කම්පනය වී වාතයට ශබ්ද තරංග යවයි.
- විද්‍යුත් ශක්තිය → කේතුවේ චාලක ශක්තිය → ශබ්ද ශක්තිය.
- A චුම්බක ක්ෂේත්‍රය සපයයි; B ශබ්දය සෑදීමට වාතය චලනය කරයි; C ධාරාව ගෙන යන අතර ක්ෂේත්‍රයෙන් තල්ලු වේ.
3 ප්‍රශ්නය — සරල ධාරා මෝටරය
සරල ධාරා මෝටරයක කොටස්
- මෙම රූපයේ P, Q මගින් දක්වා ඇත්තේ කුමක් ද?
- X සහ Y ලෙස දක්වා ඇත්තේ කුමක් ද?
- K ස්විච්චය සංවෘත කළ විට ධාරාව ගලා යන දිශාව දී ඇති අක්ෂර ඇසුරෙන් ලියන්න.
- K ස්විච්චය සංවෘත කළ විට මෝටරයේ කැරකැවීම සිදු වන දිශාව කුමක් ද?
- (a) N සහ S (b) E (c) P සහ Q (d) X සහ Y කොටස්වලින් කෙරෙන කාර්යයන් ලියන්න.
- (අ) බැටරිවල අග්‍ර ප්‍රතිවිරුද්ධ කිරීම (ආ) චුම්බක ප්‍රබලතාව වැඩි කිරීම සිදුකළහොත් ඇති වන වෙනස්කම් ලියන්න.
පිළිතුර
- ඇතිලි (ස්පර්ශක).
- න්‍යාදේශකයේ පැළි වළලු.
- 13.15 රූපයේ මෙන්: P → X → A → B → C → D → Y → Q.
- රූපයේ සලකුණු කළ දිශාවට, දක්ෂිණාවර්තව: AB මත බලය පහළට ද CD මත ඉහළට ද වේ.
- (a) චුම්බක ක්ෂේත්‍රය සපයයි; (b) ධාරාව සපයයි; (c) අචල පරිපථය හා භ්‍රමණය වන වළලු අතර ධාරාව ගෙන යයි; (d) සෑම අර්ධ වටයකම දඟරයේ ධාරාව ප්‍රතිවිරුද්ධ කරයි.
- (අ) මෝටරය අනෙක් අතට (වාමාවර්තව) භ්‍රමණය වේ. (ආ) බල විශාල වන බැවින් මෝටරය වැඩි බලයකින් හා වේගයෙන් භ්‍රමණය වේ.
පෙළපොත ධ්‍රැව උ හා ද අකුරුවලින් නම් කරයි; ප්‍රශ්න පෙළෙහි ඒවා V හා U ලෙස මුද්‍රණය වී ඇත; ඒවා N හා S ධ්‍රැව වේ.