මොනොසැකරයිඩ (Monosaccharides)
ඉදුණු අඹ ගෙඩියක හෝ මී පැණි හැන්දක ඇති පැණි රසට හේතුව කුමක් ද? ඒ සරල සීනි, එනම් මොනොසැකරයිඩ ය. මොනොසැකරයිඩ කාබොහයිඩ්‍රේටවල තැනුම් ඒකකය යි. මේ ඒකක එකිනෙක විවිධ ලෙස සම්බන්ධ වීමෙන් අනෙක් සියලු කාබොහයිඩ්‍රේට ගොඩනැගේ.
මොනොසැකරයිඩ හඳුනා ගන්නේ කෙසේ ද?
- ස්ඵටික ලෙස පවතී.
- ජලයේ පහසුවෙන් දිය වේ.
- පැණි රසයක් ඇත.
මේ කාණ්ඩයේ අප නිතර හමු වන සාමාජිකයන් තිදෙනා නම් ග්ලූකෝස්, පෘක්‍ටෝස් සහ ගැලැක්ටෝස් ය.
මොනොසැකරයිඩ තුන සසඳමු
| වර්ගය | හමු වන තැන් | දැනගත යුතු කරුණු |
|---|---|---|
| ග්ලූකෝස් | ඉදුණු පලතුරු, මී පැණි |
|
| පෘක්‍ටෝස් | ඉදුණු පලතුරු, මී පැණි, වට්ටක්කා, කැරට් |
|
| ගැලැක්ටෝස් | කිරි ආහාර |
|
අමතර දැනුමට — ග්ලූකෝස් අණුවක හැඩය
ග්ලූකෝස් අණුව කොන් හයක් ඇති මුද්දක් වැනි ය — එනම් ෂඩාස්‍ර වළල්ලකි. මුද්දේ කොන් හයෙන් පහක කාබන් පරමාණු ද, එකක ඔක්සිජන් පරමාණුවක් ද ඇත. මුද්දේ පිටතට හයිඩ්‍රොක්සිල් (–OH) කාණ්ඩ කිහිපයක් සහ –CH2OH කාණ්ඩයක් සම්බන්ධ වී පවතී.
මෙම –OH කාණ්ඩ නිසා ග්ලූකෝස් ජලයේ පහසුවෙන් දිය වේ. ග්ලූකෝස් අණු දෙකක් එකිනෙක අල්ලා ගන්නා "අත්" ලෙස ක්‍රියා කරන්නේ ද මේ කාණ්ඩ ය.