ඇමයිනෝ අම්ල — ප්‍රෝටීන්වල තැනුම් ඒකක
අමතර දැනුමට
ඇමයිනෝ අම්ලයක් කුඩා අණුවකි. එය අත් හතරක් ඇති මිනිසෙකු ලෙස සිතන්න: මැද ඇත්තේ එක් කාබන් පරමාණුවකි. එහි "අත්" හතරට එක් එක් කාණ්ඩයක් බැගින් සම්බන්ධ වී ඇත.
මධ්‍ය කාබන් පරමාණුවට සම්බන්ධ කාණ්ඩ හතර
ඇමයිනෝ කාණ්ඩය
–NH2
අණුවේ නයිට්‍රජන් ඇත්තේ මෙහි ය
කාබොක්සිල් කාණ්ඩය
–COOH
අණුවට "අම්ල" යන නම ලැබෙන්නේ මෙයින් ය
හයිඩ්‍රජන් පරමාණුව
–H
හැම ඇමයිනෝ අම්ලයක ම එක සේ ය
විචල්‍ය කාණ්ඩය
–R
කාබන් හා හයිඩ්‍රජන් සහිත, අම්ලයෙන් අම්ලයට වෙනස් වන කාණ්ඩයක්
වෙනස ඇත්තේ R කාණ්ඩයේ පමණි
ඕනෑ ම ඇමයිනෝ අම්ල දෙකක් සසඳා බලන්න. –NH2, –COOH සහ –H යන කාණ්ඩ තුන දෙකෙහි ම එක සේ ය. ඒවා වෙනස් වන්නේ R කාණ්ඩයෙන් පමණි. R කාණ්ඩය වෙනස් ආකාර 20ක් ගන්නා නිසා, ඇමයිනෝ අම්ල ද වර්ග 20ක් ඇත.
ඇමයිනෝ අම්ල අකුරු 20ක හෝඩියක් වැනි ය.
ක්ෂුද්‍ර බැක්ටීරියාවේ සිට අලියා හා මිනිසා දක්වා, ලොව සෑම ජීවියෙකු තුළ ම ඇති සෑම ප්‍රෝටීනයක් ම ගොඩනැගී ඇත්තේ මේ ඇමයිනෝ අම්ල 20 විවිධ පිළිවෙළවලට අමුණා ගැනීමෙනි. අකුරු 20ක හෝඩියකින් වුව ද අනන්ත ලෙස වචන හා පොත් ලිවිය හැක්කාක් මෙන්, මේ ඒකක 20න් ජීවයට අවශ්‍ය ඕනෑ ම ප්‍රෝටීනයක් තැනිය හැකි ය.
සරලතම ඇමයිනෝ අම්ලය
ඇමයිනෝ අම්ල 20 අතරින් සරල ම ව්‍යුහය ඇත්තේ ග්ලයිසීන් වලට ය. එහි R කාණ්ඩය තනි හයිඩ්‍රජන් පරමාණුවක් (H) පමණක් වන නිසා, R කාණ්ඩයක් නැති තරම් ය.
අත්‍යවශ්‍ය ඇමයිනෝ අම්ල
සමහර ඇමයිනෝ අම්ල අපේ සිරුරට තනිව ම සාදා ගත නොහැකි ය. ඒවා ලබා ගත හැකි එක ම මාර්ගය ආහාර යි. ඒ නිසා ඒවා අත්‍යවශ්‍ය ඇමයිනෝ අම්ල ලෙස හඳුන්වයි. විවිධ ආහාර ඇතුළත් සමබර ආහාර වේලක් අවශ්‍ය වන්නේ මේ නිසා ද ය.