සින්ක් - කොපර් කෝෂය
ඉහත ක්‍රියාවලියේ දී Zn ලෝහය හා H+(aq) අයන අතර සිදු වන ඉලෙක්ට්‍රෝන හුවමාරුව, බාහිර සන්නායකයක් ඔස්සේ සිදු වේ නම් අපට විද්‍යුත් ධාරාවක් නිපදවා ගත හැකි ය. මෙය සිදු කළ හැකි දැයි සොයා බැලීමට 12.1.2 ක්‍රියාකාරකමෙහි නිරත වෙමු.
ක්‍රියාකාරකම 12.1.2
අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය: බීකරයක්, සින්ක් හා කොපර් තහඩු, තනුක සල්ෆියුරික් අම්ලය, සම්බන්ධක කම්බි, ඇමීටරය
සින්ක් තහඩුව හා තඹ තහඩුව 12.1.4 රූපයේ ආකාරයට කම්බි යොදාගෙන ඇමීටරයට සම්බන්ධ කරන්න. ඉන්පසු ලෝහ තහඩු දෙක තනුක සල්ෆියුරික් අම්ලය අඩංගු බීකරය තුළ ගිල්වන්න. ඔබේ නිරීක්ෂණය සටහන් කර ගන්න.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
නිරීක්ෂණය
- ඇමීටරයේ දර්ශකය උත්ක්‍රමණය වේ.
- සින්ක් තහඩුව ක්ෂය වේ.
- කොපර් තහඩුව අසලින් වායු බුබුළු පිට වේ — සින්ක් අසලින් නොවේ.
මෙහි දී ද සින්ක් පරමාණු, ඉලෙක්ට්‍රෝන ලෝහය මත රඳවමින් Zn2+ අයන බවට පත්වේ. මේ නිසා සින්ක් තහඩුව ක්ෂය වේ. සින්ක් තහඩුව මත රැස් වූ ඉලෙක්ට්‍රෝන බාහිර කම්බිය ඔස්සේ කොපර් තහඩුව වෙත ගමන් කරයි. මෙම ඉලෙක්ට්‍රෝන ප්‍රවාහය විද්‍යුත් ධාරාවක් ලෙස සලකනු ලැබේ. විද්‍යුත් ධාරාවක් ගලා යන බව ඇමීටර දර්ශකයේ උත්ක්‍රමයන් මගින් පෙන්නුම් කෙරේ. එබැවින් මෙතැන දී ද්‍රාවණයේ ඇති H+ අයන, කොපර් තහඩුව වෙත ගමන් කර කොපර් තහඩුව මතින් ඉලෙක්ට්‍රෝන ලබා ගනී. එම නිසා කොපර් තහඩුව අසලින් හයිඩ්‍රජන් වායු බුබුළු පිට වේ.
Zn (s) → Zn2+ (aq) + 2e
2H+ (aq) + 2e → H2 (g)
Zn (s) + 2H+ (aq) → Zn2+ (aq) + H2 (g)
සින්ක් අසල (1); කොපර් අසල (2); කෝෂ ප්‍රතික්‍රියාව (1) + (2)
විද්‍යුත් - රසායනික කෝෂය හා ඉලෙක්ට්‍රෝඩය
රසායනික ප්‍රතික්‍රියාවක් මගින් විද්‍යුතය ජනනය කිරීම සඳහා භාවිත කරන ඉහත ආකාරයේ ඇටවුමක් විද්‍යුත් - රසායනික කෝෂයක් ලෙස හැඳින්වේ. මෙහි දී විද්‍යුත් විච්ඡේද්‍යය තුළ ගිල්වා ඇති සන්නායක ගුණ ඇති ද්‍රව්‍ය ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ලෙස හැඳින්වේ.
බුබුළු ස්ථානය මාරු වූයේ ඇයි
ප්‍රතික්‍රියාව අම්ලයේ තනි සින්ක් හා සමාන ය: එකම අර්ධ ප්‍රතික්‍රියා දෙක එකම කෝෂ ප්‍රතික්‍රියාව ලබා දෙයි. වෙනස් වූයේ දෙවන අර්ධය සිදු වන ස්ථානයයි. ගමන් කිරීමට කම්බියක් ඇති බැවින් ඉලෙක්ට්‍රෝන කොපර් වෙත ළඟා වන අතර හයිඩ්‍රජන් අයන ඒවා එහි දී හමු වේ. අර්ධ දෙක අවකාශයේ වෙන් කිරීම කෝෂයක මුළු උපක්‍රමයයි — එය ඉලෙක්ට්‍රෝන කම්බිය හරහා තල්ලු කරන අතර එම කම්බියේ ඇති බල්බයක් හෝ මීටරයක් ඒවායෙන් ක්‍රියා කරයි.
කොපර් ප්‍රතික්‍රියා නොකරයි
බුබුළු කොපර් මත දිස් වුව ද ප්‍රතික්‍රියා කරන්නේ කොපර් නොවේ: එය කම්බිය ඔස්සේ පැමිණි ඉලෙක්ට්‍රෝන පමණක් ලබා දෙයි. කොපර් තහඩුව එකම ප්‍රමාණයෙන් පවතී.