අම්ල වැසි
වාතයේ ඇති කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව දිය වීම හේතුවෙන් වර්ෂා ජලය ස්වාභාවික ව මද වශයෙන් ආම්ලික වේ. ඒ අනුව ස්වාභාවික වැසි ජලයේ pH අගය 5.6 ක් පමණ වේ. නමුත් සමහර අවස්ථාවල දී වර්ෂා ජලයේ pH අගය මෙම අගයට වඩා පහළ එනම් ඉහළ ආම්ලික ස්වභාවය ඉහළ යන බව හඳුනාගෙන ඇත.
වර්ෂා ජලයේ ආම්ලිකතාව ඉහළ යාමට ප්‍රධාන හේතු ලෙස වායුගෝලීය සල්ෆර්ඩයොක්සයිඩ්, සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් හා නයිට්‍රජන්ඩයොක්සයිඩ් සාන්ද්‍රණය ඉහළ යාම බව හඳුනාගෙන ඇත.
- ජලයේ දියවන සල්ෆර්ඩයොක්සයිඩ් වායුව මගින් සල්ෆියුරස් අම්ලය (H2SO3) සාදයි. සල්ෆියුරස් අම්ලය තව දුරටත් ඔක්සිකරණය වී සල්ෆියුරික් අම්ලය (H2SO4) සෑදේ.
- සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් වායුව ජලයේ දිය වීමෙන් ද සල්ෆියුරික් අම්ලය (H2SO4) සෑදේ.
- නයිට්‍රජන් ඩයොක්සයිඩ් වැසි ජලය සමඟ නයිට්‍රික් අම්ලය (HNO3) සාදයි.
මෙම අම්ල මිශ්‍ර වූ ජලය වැසි ලෙස වැටීම අම්ල වැසි වශයෙන් හැඳින්වේ. අම්ල වැසිවලින් ඇති කරන අහිතකර බලපෑම් සමහරක්:
- වනාන්තර හා බෝග වගා විනාශ වීම.
- ජලාශවල ජලයේ ආම්ලිකතාව ඉහළ යාම නිසා ජලජ ජීවීන් විනාශ වීම.
- ආම්ලික ස්වභාවය ඉහළ යෑමෙන් ශාකවල ඛනිජ අවශෝෂණයට බලපෑම් ඇති කිරීම.
- හුනුගල් වැනි පාෂාණ දිය වීම.
- ලෝහමය ඉදිකිරීම්, ගොඩනැගිලි, ප්‍රතිමා, නටඹුන් වැනි දේ විනාශ වීම.
- සමහර විෂ සහිත බැර ලෝහ දිය වීම නිසා ජලාශවල එම ලෝහ අයන සාන්ද්‍රණ අහිතකර මට්ටම්වලින් ඉහළ යාම.
රූපයක් එක් කළ යුතුය
ක්‍රියාකාරකම 15.2
දිනපතා ඇති වන වර්ෂාවේ හා නියඟයකට පසු වසින වැස්සේ ආම්ලිකතාව දර්ශක භාවිතයෙන් පරීක්ෂා කරන්න.
අපේක්ෂා කළ යුතු දේ: දිගු නියඟයකට පසු පළමු වැස්ස සාමාන්‍යයෙන් වඩා ආම්ලික ය; වාතයේ එක්රැස් වූ වායු හා දූවිලි එකවර සේදී යන බැවිනි.
සියලු වැසි මඳක් ආම්ලික ය
දිය වූ CO2 නිසා pH 5.6 හි වැසි සාමාන්‍ය ය. එය අම්ල වැසි ලෙස හැඳින්වෙන්නේ SO2 හා NO2 pH අගය තවත් පහළ දැමූ විට පමණි. 12 වන පරිච්ඡේදයේ මෙන් හානියට පත් යකඩ හා කිරිගරුඬ වේගයෙන් විඛාදනය වන්නේ ද එබැවිනි.
සල්ෆර් හා නයිට්‍රජන් ඔක්සයිඩ අම්ල වැසි සාදයි
SO2, SO3 හා NO2 වැස්සේ දිය වී සල්ෆියුරික් හා නයිට්‍රික් අම්ල සාදයි; වනාන්තර, ජලාශ, පස හා ගොඩනැගිලිවලට හානි කරයි.